ଶରତ ପୂଜାରୀଙ୍କ କୋରାପୁଟ
ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ
 |
| ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍: ପ୍ରଗତି କୋରାପୁଟ |
ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ଅଭିନେତା ଓ ପ୍ରଶାସକ ଶରତ ପୂଜାରୀଙ୍କର ପିତା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ପୂଜାରୀ (୧୯୦୧-୧୯୫୭) ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କର ଜଣେ ଅମଲା ଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ରାଜସ୍ୱ ନୀରିକ୍ଷକ (ରେଭେନ୍ୟୁ ଇନିସପେକ୍ଟର ବା ଆର୍. ଆଇ.) ଭାବରେ ଚାକିରୀ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଶରତ ବାବୁ ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଜନ୍ମ ହେଲାବେଳକୁ ସେ ନୂଆଗଡ଼ ରାଜ୍ୟ କୋର୍ଟ୍ ଅଫ୍ ୱାର୍ଡ୍ସ୍ ଅଧିନରେ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ସୁପରିଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ୍ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ ।
ଦେଢ଼ ବର୍ଷ ନୂଆଗଡ଼ରେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହ କରି, ସେ ପୁଣି ଖୋର୍ଦ୍ଧାକୁ ଫେରି ଆସିଲେ । ସେଠି ସେ ପ୍ରଥମେ ସବ୍ଡେପୁଟି ହେଲେ ଓ ତାହା ପରେ ଟ୍ରେଜେରି ଅଫିସର । ୧୯୩୯ ମସିହାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏଥିକୁ ଛଅ ମାସ ନିମନ୍ତେ ପରିବାରକୁ ସମ୍ବଲପୁର ଓ ମାନବପୁରକୁ ପଠାଇ ଦେଇ, ସିଭିଲ୍ ଡ଼ିଫେନ୍ସ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଚ୍ଚି ବାବୁ ଲାହୋର ନଗର ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଏହାପରେ ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ବଦଳି କଟକକୁ ହେଲା - ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ତଥା ସିଭିଲ୍ ଡ଼ିଫେନ୍ସ୍ ଅଫିସର ଭାବରେ ।
ଶେଷକୁ ଉପନୀତ ହେଲା ଘଟଣାବହୁଳ ୧୯୪୫ ମସିହା । ମହାସମରର ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ । ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତ ହେବାର ପାଖାପାଖି ପାଞ୍ଚ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଙ୍କର କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବଦଳି ହେଲା, ଏସ୍.ଡ଼ି.ଓ. ପଦରେ । ସେତେବେଳେ କୋରାପୁଟରେ ଏସ୍.ଡ଼ି.ଓ.ଙ୍କୁ ଏଜେଣ୍ଟ୍ କହୁଥିଲେ, କାରଣ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା ଥିଲା ଏକ ‘ଏଜେନ୍ସୀ’ ।
ହୁଡ଼୍ ଲଗା ଶେଭ୍ରୋଲେ ଗାଡ଼ିରେ ପୁରା ପରିବାରକୁ ଧରି ସେ ପହଞ୍ଚିଲେ କୋରାପୁଟରେ । ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପୁଲିସି ବିଭାଗକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବିଚାର, ରାଜସ୍ୱ, ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ, ବିତ୍ତ, ପୂର୍ତ୍ତ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ବିଭାଗର ଭାର କୋରାପୁଟରେ ଏସ୍.ଡ଼ି.ଓ. ହିଁ ତୁଲାଉଥିଲେ ।
କୋରାପୁଟ ସହରଟି ସେତେବେଳେ ଅତୀବ ଛୋଟ ଥିଲା । ଜିଲ୍ଲାର ବଡ଼ ସହର ବା ବଜାର କହିଲେ ବୁଝାଉଥିଲା ଜୟପୁରକୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଶାସନ ଚାଲୁଥିଲା ଜୟପୁରର ମହାରାଜାଙ୍କର । ଜୟପୁର ତୁଳନାରେ ସେତେବେଳେ କୋରାପୁଟ ଥିଲା ଏକ ବଡ଼ ଗାଁ ମାତ୍ର ।
ସେବେ ସହରଟିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା କେତୋଟି ଲଣ୍ଡା ପାହାଡ଼ । ପିଇବା ପାଇଁ ଲୋକେ ଝରଣା ଓ ନାଳ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଆଦିବାସୀଙ୍କ କୁଡ଼ିଆ, ତାଙ୍କର ଆମ୍ବ ଓ ସଲପ ଗଛ, ତଥା କାନ୍ଦୁଲ, ମାଣ୍ଡିଆ, ଧାନ, ଅଳସି ଓ ପନିପରିବା ବିଲରେ ଚାରିଆଡ଼, ଆଖପାଖ ଛାଇ ହୋଇଥିଲା ।
ସହରର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଗୀର୍ଜାଘର ପାଖରେ ଏହି ଅଭ୍ୟାଗତ ପରିବାରକୁ ରହିବା ପାଇଁ ମିଳିଥିଲା ଏକ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ଓ ସୁନ୍ଦର ବଙ୍ଗଳା । ସଚ୍ଚିବାବୁ ମାସକୁ ୧୫-୨୦ଦିନ ଯାଉଥିଲେ ଦଉଡ଼ାରେ । ପ୍ରାୟତଃ ଗସ୍ତ ଥିଲା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ।
ଛଅ ମାସ କୋରାପୁଟରେ ରହିବା ପରେ ନୂଆ ସବ୍ଡ଼ିଭିଜନ୍ ନବରଙ୍ଗପୁରକୁ ବଦଳି ହେଲା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଙ୍କର । ନବରଙ୍ଗପୁର ନୂଆ ସବ୍ଡ଼ିଭିଜନ୍ ଭାବରେ ତିଆରି ହେବାରୁ ସେ ସେଠାକାର ଏସ୍.ଡ଼ି.ଓ ଭାବରେ ଯୋଗଦେଲେ । ସେତେବେଳେକୁ ଶରତବାବୁ ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ । ନବରଙ୍ଗପୁର ବୋର୍ଡ୍ ହାଇସ୍କୁଲ୍ରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ ।
ଶିକ୍ଷକମାନେ ସେତେବେଳେ ଆଦିବାସୀ, ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷା ଜାଣୁଥିଲେ । ମାତ୍ର ଇଂରାଜୀ ଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ସୁବିଧାଜନକ ଭାଷା । ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ଥିଲା ଏହିକି ଯେ, ଅଧାଅଧି ପିଲା ତେଲୁଗୁ ଭାଷୀ ଥିଲେ ।
ଓଡ଼ିଆ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରାୟ ବଜାରରେ ମିଳୁନଥିଲା । ସେତେବେଳେ ନବରଙ୍ଗପୁର କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ସହରର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା ଥିଲେ ଭଣ୍ଡାରଘରଣୀ ଠାକୁରାଣୀ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ।
ଜିଲ୍ଲାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହାଟ ସହରର ଠିକ୍ ମଝିରେ ଏକ ବିରାଟ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ତୋଟାରେ ବସୁଥିଲା । ସେତେବେଳେ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା ଭର୍ତ୍ତିଥିଲା ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କରେ । ମଣିଷମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଖ୍ୟା ବେଶି ଥିଲା । ହାତୀ, ବାଘ, ଭାଲୁ, ଚିତା, କଲରାପତରିଆ, ସମ୍ବର, ଚିତ୍ତଳ, ହରିଣ, ଗୟଳ, ଅରଣା ମଇଁଷି, ବାରହା, ମୟୂର, ବଣ କୁକୁଡ଼ା ଆଦି ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଜିଲ୍ଲାର ଜଙ୍ଗଲ ଭରପୁର ଥିଲା ।
୧୯୪୬ ପୂଜାଛୁଟିରେ ପୂଜାରୀ ପରିବାର ଅବକାଶ ପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁର ଫେରିଲେ । ନବରଙ୍ଗପୁରରୁ ଆମ୍-ପାଏନ୍ ଘାଟି ଦେଇ ଭବାନୀପାଟଣା, ଭବାନୀପାଟଣାରୁ ତେଲ ନଦୀର ଖରାଦିନିଆ ରାସ୍ତା ଦେଇ ଟିଟିଲାଗଡ଼ । ତାହାପରେ ବଲାଙ୍ଗୀର ଓ ବରଗଡ଼ ଦେଇ ସମ୍ବଲପୁର ।
ସେତେବେଳେ ସମ୍ବଲପୁରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମହାନଦୀ ଉପରେ ଥିଲା ପନ୍ଟୁନ୍ ପୋଲ । ଲୁହାପିମ୍ପାର ବଡ଼ ବଡ଼ ଢୋଲଗୁଡ଼ିଏ ନଈର ପାଣିରେ ଫିଙ୍ଗା ହେଉଥିଲା । ତାହା ଉପରେ କାଠପଟା ପକାଇ, ବନ୍ଧା ହୋଇ, ପୋଲ ସଜିଲ ହେଉଥିଲା । ମାତ୍ର ଏହି ପୋଲ ବର୍ଷା ଦିନରେ କୌଣସି କାମର ନଥିଲା ।
ସମ୍ବଲପୁର ଫେରିଲାବେଳେ ପୂଜାରୀ ପରିବାର ଦେଖିଲେ ଚିତଳ, ସମ୍ବର, କୁଟୁରା, କୃଷ୍ଣସାର ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କର ଶହ ଶହ ସଙ୍ଖ୍ୟାର ଏକ ବିରାଟ ଦଳ । ତାଙ୍କ ଖୁରାରେ ମାଟି ଉଠି ଏକ ଧୂଳିଝଡ଼ ଘୋଟିଥିଲା । କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ଜଙ୍ଗଲରେ ସେତେବେଳେ ଥିଲା ଲତା ଗୋଲାପର ବନ୍ୟା । ଶୀତ ସକାଳରେ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଇ ଯାଉଥିଲା ଫିକା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫୁଲର ଗାଲିଚା ।
ଟଙ୍କାଟିଏରେ ଟୋକେଇଟିଏ ବାଇଗଣ, ଷାଠିଏଟି କୁକୁଡ଼ା ଅଣ୍ଡା, କି ଶହେଟି ମକା ମିଳୁଥିଲା । ପ୍ରାୟତଃ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିଲେ । ପରଜାମାନେ କେବଳ ଯାହ ଶିକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମୀ ଆଦିବାସୀମାନେ ହିଁ ପ୍ରାୟ ଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ । ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହିମାନେ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପଢ଼ାଶୁଣା କରି ଚାକିରିବାକିରି କରୁଥିଲେ । ଆଦିବାସୀ ଝିଅପିଲାମାନେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଓ ସେବିକା ଚାକିରୀ ପାଇଁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ । କଥିତ ଭାଷା ଭାବରେ ଦେଶିଆ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ସେତେ ବେଶି ନଥିଲା । ଲିଖିତ ଭାବରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଆଦୌ ନଥିଲା କହିଲେ ଚଳେ ।
ସୁଙ୍କିରୁ କୋରାପୁଟ ଓ ଜୟପୁର, ଓ ଜୟପୁରଠାରୁ ନବରଙ୍ଗପୁର ଓ ରାୟଗଡ଼ା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ପେଟ୍ରୋଲ୍ ଓ ବାଷ୍ପଚାଳିତ ବସ୍ ଚାଲୁଥିଲା । ଏହି ବସ୍ଗୁଡ଼ିକର ସମୟ ଜ୍ଞାନ କିଛି ନଥିଲା । ଧୀର, ମନ୍ଥର ଗତିରେ ଏହି ବସ୍ଗୁଡ଼ିକ ଜିଲ୍ଲାର ମୋରମ୍, ଘାଟି ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗଡ଼ୁଥିଲେ, ଆନମନା ଶିଶୁ ପରି ।
୧୯୪୭ ମସିହାରେ, ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ, ପୂଜାରୀ ସିନିଅର୍ଙ୍କର ପଦୋନ୍ନତି ସହିତ ଏ.ଡ଼ି.ଏମ୍. ଭାବରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବଦଳି ହେଲା । ଶରତବାବୁଙ୍କୁ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ହେଲେ ଏହି ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରକୃତି ଓ ବାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କ ପଇଁ ତାଙ୍କ ମରମ ତଳେ ରହିଗଲା ଅପାସୋରା ଶରଧା ।
ଟୀକା: ଏହି ଲେଖାଟିର ମାଲସମଲା ଶରତ ପୂଜାରୀଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ସ୍ମୃତି ପଥ’ରୁ ସଙ୍ଗୃହିତ । ବହିଟି ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା ଶିକ୍ଷାସନ୍ଧାନ ଛାପି ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଆଲେଖଟି ପ୍ରଥମେ ୨୦୧୬ ମସିହାରେ, ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା "ସମଦୃଷ୍ଟି"ର ୧-୧୫ ଜୁନ ସଙ୍ଖ୍ୟାରେ, ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
