The night without sleep

 Ramakanta Samantaray

Translated by Sailen Routray

Sunset in the Daya Chiker valley, in Morocco
Photo credit: Wikimedia Commons/Timothy A. Gonsalves. 

She said a hill means

some old ache on the back

of the mound of relationships.

That day I put my hand knowingly

just at her aching place

in the jungle of the flame of the forest

where it was raining fire.

She moved away from me

and looked at me with anger

from a distance.

The dead moon of apathy

shone from the stud in her nose.

A sliver of greed hung

from the edges of the lip 

being bitten by her teeth.

The boat of faith was floundering

on a drop of tear

that was unable to find its way

from inside her eyes. 

Despite not knowing how to swim

I jumped into the water

to take care of the helm.

In the dead of the night,

the ghost of a delicate love story

sat on a date palm just outside her house,

wearing a white saree,

with its feet up

and its head lolling down below.

The birds of the night flying around the tree

were sowing songs in the earth

after plucking them from the void.

I was trying to snooze 

but could not push off to sleep.   

Note: The poet Ramakanta Samantaray, born in 1972, has studied painting at the Bibhuti Kanungo College of Art and Craft (Bhubaneswar), and Odia Literature and Language at the Utkal University (Bhubaneswar). His doctoral work was a meditation on contemporary theatre in Odia. With this combination of literature, language, and the visual arts, he has been constantly working to create hybrid narratives. Apart from being a painter, he has also published fifteen books, including collections of poems and short stories, and novels. He has written and published articles on art, artists, and monographs in Odia. He presently lives and works in Bhubaneswar. 

ମାର୍କସ୍ ଅରିଲସ୍‌ଙ୍କର ବିଚାରମାଳା 

ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡ - ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

The raag of memory

 Ramakanta Samantaray

Translated by Sailen Routray

Painting by Padmaja Routray (2025)

 

No. Don’t open that compact.

There isn’t anything inside it.

 

On the day we came to know each other,

I had jailed some winds inside it.

It’s been a while since they escaped.

 

Go. Sleep now.

I will leave for my exile,

after the moon has set.

 

Then you would be able to cry and sleep

in the dust of the forecourt.  

While sleeping, you will lose your way

in dreams. 

 

At the end, you will meet yourself

besides a snaking river;

your face looking like history’s widow.

No matter how hard you would try,

the bloodstains of the loves

throttled by your hands would not wash off.

 

I would be sitting on a branch

of the tall tree at the edge of the river.

When about to blow into the flute

after putting it to my lips,

I would forget the raag again and again.  

Note: The Odia original of this translated poem is sourced from the poetry collection 'Asaranti Rekhachitra', published in 2022 by Barsha Publication (Bhubaneswar). The poet Ramakanta Samantaray, born in 1972, has studied painting at the Bibhuti Kanungo College of Art and Craft (Bhubaneswar), and Odia Literature and Language at the Utkal University (Bhubaneswar). His doctoral work was a meditation on contemporary theatre in Odia. With this combination of literature, language, and the visual arts, he has been constantly working to create hybrid narratives. Apart from being a painter, he has also published fifteen books, including collections of poems and short stories, and novels. He has written and published articles on art, artists, and monographs in Odia. He presently lives and works in Bhubaneswar. 

ବାଳ ବର୍ଗ ୧୫

ପାଲି ଧର୍ମପଦର ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଅନୁରାଧାପୁର ସ୍ଥିତ ଅଭୟଗିରି ବିହାର
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଗୃହୀ ତଥା ପ୍ରବ୍ରଜିତ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ

ଉଭୟ ମାନନ୍ତୁ ଯାହା ମୋର କୃତ କର୍ମ ।

କୃତ୍ୟ ବା ଅକୃତ୍ୟ ହେଉ ଯେ କୌଣସିଥିରେ

ରୁହନ୍ତୁ ଉଭୟ ଜନ ମୋହରି ବଶରେ ।

ଏପରି ଭାବରେ ମୂର୍ଖ ସଙ୍କଳ୍ପ କରଇ

ଇଚ୍ଛା, ଅଭିମାନ ତା'ର ଏଭଳି ବଢ଼ଇ ।୧୫।

ମୂଳ ପାଲି ପଦ

ମମେବ କତମ୍ମଞ୍ଞନ୍ତୁ ଗିହୀ ପବ୍ୱଜିତା ଉଭୋ ।

ମମେବାତିବସା ଅସ୍ସୁ କିଚ୍ଚାକିଚ୍ଚେସୁ କିସ୍ମିଚି ।

ଇତି ବାଳସ୍ସ ସଙ୍କପ୍ପୋ ଇଚ୍ଛାମାନୋ ଚ ବଡ୍ଡତି ।୧୫।

ମମୈବ କୃତଂ ମନ୍ୟନ୍ତାଂ ଗୃହୀ ପ୍ରବ୍ରଜିତା ଉଭୟେ ।

ମମୈବାତିବଶ‌ାଃ ସ୍ୟୁଃ କୃତ୍ୟାକୃତ୍ୟେଷୁ କସ୍ମି‌ଂଶ୍ଚିତ୍ ।

ଇତି ବାଳସ୍ୟ ସଂକଳ୍ପଃ ଇଚ୍ଛା ମାନଶ୍ଚ ବର୍ଦ୍ଧତେ ।୧୫।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଏହି ଅଧମ ଅନୁବାଦକକୁ ପାଲି ଜଣା ନାହିଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦଟି ପାଇଁ ତାହାର ମୂଳ ସହାୟ ହେଲା  ପ୍ରଫେସର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ପାଲି ଧର୍ମପଦ' ଗ୍ରନ୍ଥଟି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁବାଦକ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଟକସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ୍‌ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ଛାପିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣଟି ବ୍ୟବହାର କରିଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ 'ଦି ସେକ୍ରେଡ଼୍ ବୁକ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଇଷ୍ଟ୍' ସିରିଜ୍‌ରେ ମାକ୍ସ୍ ମ୍ୟୁଲର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଦି ଧମ୍ମପଦ' ଇଂରାଜି ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ରୁଟ୍‌ଲେଜ୍ ଛାପିଥିବା ସଂସ୍କରଣଟିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

I

Ramakanta Samantaray

Translated by Sailen Routray

Painting by Padmaja Routray (2025)

When I look for him

he is never to be found at hand. 

A fragrance wafts around the house.

That fragrance keeps one intxicated

throughout the day.

While cutting the vegetables

or grinding the besara

or turning the chakuli around

on the back of an oily pan,

he comes silently.

When I get startled and turn around

there is no one.

There is absolutely no one there.

My shadow's ghost dances on the wall.

I get startled again.

When I look for him he is never to be found at hand. 

Each and every word,

restlessly throngs the room. 

The night gets over

while I try and get hold of them

to adorn a sentence

that fits the shape of my mind. 

Note: The Odia original of this translated poem is sourced from the poetry collection 'Asaranti Rekhachitra', published in 2022 by Barsha Publication (Bhubaneswar). The poet Ramakanta Samantaray, born in 1972, has studied painting at the Bibhuti Kanungo College of Art and Craft (Bhubaneswar), and Odia Literature and Language at the Utkal University (Bhubaneswar). His doctoral work was a meditation on contemporary theatre in Odia. With this combination of literature, language, and the visual arts, he has been constantly working to create hybrid narratives. Apart from being a painter, he has also published fifteen books, including collections of poems and short stories, and novels. He has written and published articles on art, artists, and monographs in Odia. He presently lives and works in Bhubaneswar. 

ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଗୁଡ଼ାଖୁ

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଗୁଡ଼ାଖୁର ବିକ୍ରିବଟା
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡ଼ିଆ କମନ୍ସ୍/ଶୈଳେଶ ପଟ୍ଟନାୟକ

ପରବର୍ତ୍ତି ସମୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅମଲା ଓ ଲେଖକ ଗଣନାଥ ଦାସ ୧୯୨୯ ମସିହାରେ କଲେଜିଏଟ୍ ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ ନାଁ ଲେଖାଇବା ପାଇଁ କଟକ ଯାଆନ୍ତି । ସେତେବେଳେ କିଛି କିଛି ପିଲା ଗୁଡ଼ାଖୁ ଘଷିବା ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଥାଆନ୍ତି । ବିଶେଷତଃ ଦଶମ ଓ ଏକାଦଶ ଶ୍ରେଣୀରେ । 

କଲେଜିଏଟ୍ ଇସ୍କୁଲୁ ଛାତ୍ରାବାସରେ ଗଣନାଥଙ୍କର ଯେଉଁ ବଖରାରେ ଆସ୍ଥାନ, ସେଠି ରହୁଥାଆନ୍ତି ତିନିଜଣ ପିଲା । ସେଥିରୁ ଜଣେ ହେଲେ ଯାଜପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ବଙ୍ଗାଳି ଜମିଦାରଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଉମେଶ ବର୍ଦ୍ଧନ । ଜମିଦାରପୁତ୍ର ନିଜର ପିତୃଦେବଙ୍କର ଅଫିମ ଓ ତଜ୍ଜନିତ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଗୁଡ଼ାଖୁ ବ୍ୟବହାରରୁ କେବଳ ଗୁଡ଼ାଖୁ ସେବନଟିକୁ ଆପଣେଇଥାଆନ୍ତି । ଉମେଶ ବାବୁଙ୍କ ମତରେ ଗୁଡ଼ାଖୁ ହେଲା କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟର ଅବ୍ୟର୍ଥ ଔଷଧି । କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ବା କାହାର ନାହିଁ । ଏଣୁ ଗଣନାଥ ବାବୁ ଏହି ସମସ୍ୟାର ନିବାରଣ ନିମନ୍ତେ ବନ୍ଧୁଙ୍କଠାରୁ ମାଗି ନେଇ ଟିକିଏ ଟିକିଏ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଘସିବାର ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି ।

୧୯୩୧ ମସିହାରେ ଗଣନାଥ ବାବୁ ମାଟ୍ରିକି ପାସ କରି ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି ।  ସେତେବେଳକୁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଆଇନି ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥାଆନ୍ତି । ଦୁଇ ଭାଇ ଛାତ୍ରାବାସରେ ଗୋଟିଏ ବଖରାରେ ରହିଲେ । ଏଣୁ କନିଷ୍ଠ ଦାସଙ୍କୁ ଲୁଚିଲୁଚି ପାଇଖାନା ଭିତରେ ଗୁଡ଼ାଖୁ ସେବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । 

କଲେଜ ସରିଲା । ବାବୁ ଚାକିରୀ ମଧ୍ୟ କଲେ । ଓ ତାହା ପରେ ବାହାଚୁରା ବି ହେଲେ । ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ନିର୍ଘାତ କଟକି । ଗୁଡାଖୁର ଜନ୍ମସ୍ଥଳିର ମହିଳା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଥିଲେ ନିର୍ମମ ଭାବରେ ଗୁଡ଼ାଖୁ ବିରୋଧି । ମାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ ଯେତେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଣନାଥ ବାବୁ ଗୁଡ଼ାଖୁ ସେବନ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ । 

ସରକାରି ଚାକର ହିସାବରେ ପାଇଟି କରିବା ଭିତରେ ସାମାଜିକ ପ୍ରଶାସନ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପାଇଁ ଦାସେଙ୍କୁ ବିଲାତ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଗଲାବେଳେ ଆପଣା ସାଥିରେ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଡବାଟିଏ ଅବଶ୍ୟ ନେଇକରି ଯାଇଥାଆନ୍ତି । ବାବୁ ବିଲାତ ଯାଆନ୍ତି ୧୯୫୪ ମସିହାରେ । 

ସେତେବେଳକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳି ବସିପଡ଼ିଥାଏ । ହେଲେ ତାହାର ଘନଘଟାର ସ୍ମୃତି ତାଜା ଥାଏ । ଡେଭୋନ୍‌ର ୟୁନିଭର୍ସିଟି କଲେଜ୍ ଅଫ୍ ଦି ସାଉଥ୍ ୱେଷ୍ଟ୍ ଅଫ୍ ଇଙ୍ଗ୍ଲଣ୍ଡ୍ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଏକ୍ଜିଟର୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ) ରେ ଛଅ ମାସ ରହି ଗଣନାଥ ବାବୁ ସାମାଜିକ ପ୍ରଶାସନର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ।  

ସେତେବେଳେ ସେ ରହୁଥିଲେ ମିସେସ୍ ଟୋଜର୍ ନାମକ ଜଣେ ଭଦ୍ର ମହିଳାଙ୍କର ଘରେ, ତାଙ୍କର ଅତିଥି ଭାବରେ । ମିସେସ୍ ଟୋଜର୍‌ଙ୍କର ବୟସ ପଚାଶ । ଭଦ୍ରମହିଳା ଜଣଙ୍କ ସଦାଶୟ । ଦାସ ବାବୁ କଲେଜେ ଯାଇଥିଲା ବେଳେ ବଖରା ସଜଡ଼ାସଜଡ଼ି କରିଦିଅନ୍ତି ।  

ଥରେ ରାତ୍ରଭୋଜନ ପରେ ହଠାତ୍ ଶ୍ରୀମତି ଟୋଜର୍ ଗଣନାଥ ବାବୁଙ୍କୁ ଧରିଲେ । ମ୍ୟାଡମ୍ ବଖରା ସଜାଡ଼ିଲା ବେଳେ ବୋଧହୁଏ ବାବୁଙ୍କର ଖୋଲା ବ୍ୟାଗ୍‌ଟି ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ପଡ଼ିଛି । ଓ ସେଥିରେ ଦୁଶିଚି କାଳିଆ ଜିନିଷ ଭର୍ତ୍ତି ଗୋଟିଏ ଡବା । ଟୋଜର୍ ଧରିନେଇଛନ୍ତି ଯେ ଡବାଟି ଅହିଫେନର । ଗଣନାଥ ବାବୁ କିନ୍ତୁ ତାହା ଯେ ଅଫିମ ନୁହେଁ, କେବଳ ତମାଖୁର ଏକ ରୂପମାତ୍ର, ତାହା ବୁଝାଇଦେଇ ପାରିବାରୁ ତା’ ଏକ ମଧୁର ହାସ୍ୟରୋଳ ସୃଷ୍ଟି କଲା ଓ ପରିସ୍ଥିତିଟି ମେଣ୍ଟିଗଲା । 

ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଛଅ ମାସ ବିତାଇ, ୟୁରୋପର କିଛି ଦେଶରେ ଶିକ୍ଷାଲାଭ ପାଇଁ ଭ୍ରମଣ ଇତ୍ୟାଦି କରି ଅମଲା ମହୋଦୟଙ୍କର ବୋଇତ ଯାଇଁ ଲାଗିଲା ସିଂହଳ ଦ୍ୱୀପରେ । ମାତ୍ର ସେଠି ବାବୁଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ବାମ ହେଲା ।  ଯେତେ ସାବଧାନତାର ସହିତ ଗୁଡ଼ାଖୁ ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାରାଜ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ବେଳକୁ ଗୁଡ଼ାଖୁ ସରିଆସିଥିଲା । ନିଜର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଅବଶ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଗଣନାଥ ଦାସ ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିର କଳନା କରିପାରିଥିଲେ । ଏଣୁ ନିଜର ଜଣେ ବନ୍ଧୁ ଯାଦବଙ୍କୁ ସେ କହିଆସିଥିଲେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଠିକଣାରେ ଗୁଡ଼ାଖୁର ଡବାଟିଏ ପଠାଇ ଦେବା ପାଇଁ । 

କଲମ୍ବୋରେ ପହଞ୍ଚିବାର କିଛି ଦିନ ପରେ ବାବୁ ଅବକାରି ଅଫିସିରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାରିଖରେ ହାଜର ହେବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ଛାପା ନୋଟିସି ପାଇଲେ । ବାବୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ ତାରିଖରେ ଯାଇଁ ଅବକାରୀ ବାବୁଙ୍କ ଅଫିସିରେ ହାଜର ହେଲେ । ହେଲେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲେ ଯେ ଜଳବାୟୁ କିଛି ଅନୁକୁଳ ନୁହେଁ । 

ମୂଳରୁ ହିଁ ସିଂହଳି ଅବକାରି ବାଲା ଧରି ନେଇଥାଆନ୍ତି ଯେ ଆମର ସୁଧାର ଭାରତୀୟ ଅମଲା ଜଣଙ୍କ ଅପରାଧି ବୋଲି । ବିଚରା ଗୁଡ଼ାଖୁ ପୁଣି ଭୁଲ ପରିଚିତିର ଶୀକାର ହୋଇ ସିଂହଳି କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅହିଫେନ ଭାବରେ ଗଣା ହୋଇଥାଏ । ନିରପରାଧ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଯେ ଅଫିମ ନୁହେଁ ସେକଥା କଷ୍ଟମସ୍ ଅଫିସର ମାନିବାକୁ ନାରାଜ । 

ଅଗତ୍ୟା ଆଉ ବାଟ ନ ପାଇ ଗଣନାଥ ବାବୁ ଉପରିସ୍ଥ ଅଫିସରଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପାଇଁ ଜିଗର କଲେ । ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ କଲେକ୍ଟର୍‌ଙ୍କୁ ଭେଟିବା ପାଇଁ ଅଧ ଘଣ୍ଟା ଅପେକ୍ଷା କରିବା ପଡ଼ିଲା । ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା କ୍ଷଣି ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ୍ କଲେକ୍ଟର୍ ସାହିବ ସାହେବୀୟ ଫଣା ଟେକି ଦଂଶିବାକୁ ବସିଲେ । ଜଣାଇଦେଲେ ଯେ ତଥାକଥିତ ଅଫିମତକ ତ ଜବତ ହେବ, ତାହା ସହ ହଜାରେ ଟଙ୍କା କଷ୍ଟମ୍ ବିଭାଗକୁ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ଟଙ୍କା ଜରିମାନା ବାବଦକୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । 

ଗଣନାଥ ବାବୁ ଯେତେ ଏହା ଗୁଡ଼ାଖୁ ଏବଂ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଦନ୍ତମଞ୍ଜନର ଏକ ସାମଗ୍ରୀ ମାତ୍ର ଓ ସେ ନିଜେ ଜଣେ ଭାରପ୍ରାପ୍ତ, ଦାୟିତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ବୋଲି କହି ଅତିରିକ୍ତ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ମହୋଦୟଙ୍କୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ତାଙ୍କର ବୋଧଗମ୍ୟ ହେଲା ନାହିଁ । ଓଲଟା ଜେଲଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାର ଧମକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଶେଷକୁ ସିଂହଳି ଅମଲା ଜଣଙ୍କ ଓଡ଼ିଆ ଅମଲାଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଯେ ନିରୁତା ଦନ୍ତମଞ୍ଜନ ବୋଲି ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଡବାରୁ ପଚାଶ ଗ୍ରାମ କାଢ଼ି, ତାକୁ ଘଷି ଦେବା ପାଇଁ କହିଲେ । 

ଆଉ ବାଟ ତ କିଛି ନାହିଁ । ଏଣୁ ଗଣନାଥ ବାବୁଙ୍କୁ ବସିବସି ପଚାଶ ଗ୍ରାମ ଗୁଡାଖୁ ଘଷିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଗୁଡ଼ାଖୁ ଘଷା ସରିଲା ବେଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଉ ଥାଏ । ଆଉ ଉପାୟ ନ ପାଇ ସିଂହଳି ଅତିରିକ୍ତ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ମହୋଦୟ ଗୁଡ଼ାଖୁ ଡବାଟି ଦାସବାବୁଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ମାତ୍ର ଏତେ ଅପମାନର ଶୀକାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାରେ ଗଣନାଥ ବାବୁଙ୍କର ଗୁଡ଼ାଖୁ ସେବନ ବନ୍ଦ ହେଲା ନାହିଁ । ତା’ କେମିତି ଯେ ବନ୍ଦ ହେଲା ତାହା ଆଉ ଏକ କାହାଣୀ ।  

ଟୀକା: ଏହି ଲେଖାଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା ‘ସମଦୃଷ୍ଟି’ରେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶୀର୍ଷକରେ ଛପିଥିଲା । ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଗଣନାଥ ଦାସଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ସେକାଳ ଏକାଳ’ରୁ ନିଆଯାଇଛି । ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରଥମେ ଲେଖିବା ସମୟରେ ଲେଖକ ଅବହେଳାରେ ଗ୍ରନ୍ଥର ପ୍ରକାଶନର ବିବରଣୀ ଟିପିବାକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲା । ଇଣ୍ଟର୍ନେଟ୍‌ରୁ ଉପଲବ୍ଧ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ବହିଟିର ପ୍ରକାଶନ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା ୨୦୦୦ ମସିହାରେ କରିଥିଲେ । ହେଲେ ଏହା ଯେ ସଠିକ୍ ତାହା ଏ ଲେଖକ ହଲପ କରି କହିପାରିବ ନାହିଁ । 

Lover

Ramakanta Samantaray

Translated by Sailen Routray

 Sculpture titled 'Red Dragon' from 1985 during River Lee flooding (2023)
Artist: Jim Buckley (b. 1957)
Photo credit: Wikimedia Commons/Podstawko

Nothing could be made

while I kept on saying,

I'll make, I 'll make.

Always

a soft, deformed shape

of half made legs, of half made hands

arose and stood in front of oneself.

The magic ended 

in a sticky blackness

no matter how shiny

were the colours one daubed. 

One had to come back

with the hope that

someone someday will get it.

And it was impossible to return.

Now I hear

that no one understood anything.

Someone has created

 a god out of that half-made shape.

And someone else 

has opened the sanctum sanctorum

and is looking for the missing sculptor in earnest.

Note: The Odia original of this translated poem is sourced from the poetry collection 'Patha Asaranti', published in 2005 by Athena Books (Brahmapur). The poet Ramakanta Samantaray, born in 1972, has studied painting at the Bibhuti Kanungo College of Art and Craft (Bhubaneswar), and Odia Literature and Language at the Utkal University (Bhubaneswar). His doctoral work was a meditation on contemporary theatre in Odia. With this combination of literature, language, and the visual arts, he has been constantly working to create hybrid narratives. Apart from being a painter, he has also published fifteen books, including collections of poems and short stories, and novels. He has written and published articles on art, artists, and monographs in Odia. He presently lives and works in Bhubaneswar.