କଟକରେ ଘର

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

କଟକସ୍ଥ ଜାମା ମସଜିଦ୍ (୧୮୧୫)
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଯୁଦ୍ଧର ଆସନ୍ନ ବାଦଲରେ କଳା ୧୯୭୧ ମସିହାର ସୁଦଶାବ୍ରତର ଦିନ । କଟକରେ ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜ ‘ସମାଜ’ର ସମ୍ପାଦକୀୟ ବିଭାଗରେ କାମ କରୁଥିବା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବସା ଘରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇବୋହୁ ବ୍ରତ ପାଳୁଥାଆନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ଖବରକାଗଜ ଭଳି ସମାଜ ବି ସେତେବେଳେ ଅପରାହ୍ଣରେ ବାହାରୁଥାଏ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁ ଅଫିସିରେ ସକାଳ ଓଳିର କାମ ସାରି, ଦିନ ଦି’ଟାରେ ଘରକୁ ଫେରି, ଭାତ ଗଣ୍ଡିଏ ଧରି ଖାଇ ବସିଥାଆନ୍ତି ଯେ, ହତାର ପାଚେରି ସେପାଖରୁ ଶୁଣାଗଲା, ତାଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ଟିକସ କଲେକ୍ଟର ୟୁସୁଫ୍ ବାବୁଙ୍କ ପାଟି । ସେ ତାଙ୍କର ଆଉ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ଆସିଥାଆନ୍ତି ।

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁଙ୍କ ଖିଆ ସରି ଆସୁଥାଏ । ହାତ ମୁହଁ ତରବରରେ ଆଞ୍ଚେଇ ଦେଇ ସେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖୋଳିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ । ଯାଇଁ ଦେଖ‌ିଲେ ତୃତୀୟ ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଭଦ୍ରଲୋକ, ନାଁ ବିନୟ ଶଙ୍କର ରାୟ, ଘର ମକରବା ସାହି । କିଛି ଦିନ ଆଗରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ୟୁସୁଫ୍‌ଙ୍କୁ କଟକରେ ନିଜ ପାଇଁ ଜାଗା ଖଣ୍ଡେ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ବିଷୟରେ କହିଥା’ନ୍ତି । ସେତେବେଳକୁ କଟକକୁ ଆସି ପ୍ରଥମେ ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ଗଣତନ୍ତ୍ର’ ଓ ତାହା ପରେ ‘ସମାଜ’ରେ ସାମ୍ବାଦିକତାର ବୃତ୍ତି ଆଦରି ନେବାର ଦଶ ବର୍ଷ ହୋଇଗଲାଣି । 

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ଛାଡ଼ି ସାମ୍ବାଦିକ ବନିଲେ । ତାହା ପରଠାରୁ ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ି କଟକକୁ ଆରେଇ କରି ବସା ବାନ୍ଧିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଛତ୍ରପୁରରେ ସାମାଜିକ ଶିକ୍ଷା ସଙ୍ଗଠକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଇତିହାସରେ ଏମ୍.ଏ. ଦେବହୁତୀ ବକ୍ସିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବାହାଘର ହୋଇ ସାରିଥିଲା । କଟକ ଆସିଲା ପରେ ପ୍ରଫ‌ୁଲ୍ଲ ସମାଜରେ କାମ କଲେ ଆଉ ଦେବହୁତୀ ବରିନେଲେ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଜୀବନ । ୧୯୬୫ରେ ଝ‌ିଅ ସସ୍ମିତା ଓ ୧୯୬୯ରେ ପୁଅ ସୌମିତ୍ର ଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା । 

ଅର୍ଥାତ୍, ସତୁରୀ ଦଶକର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଭଞ୍ଜନଗର ଅଞ୍ଚଳର ଗୋବରା ଗ୍ରାମରେ ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କର, ତଥା ତାଙ୍କ ପରିବାରର, କଟକରେ ଚେର ବହୁତ ଭଲ ଭାବରେ ଲାଗିଯାଇଥାଏ । ହେଲେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନୂଆ କଟକିଆଙ୍କ ଭଳି ରହୁଥା’ନ୍ତି ଭଡ଼ାରେ ନିଆଯାଇଥିବା ବସା ଘରେ । ତାଙ୍କ ବାପା, ଗଞ୍ଜାମର ଗାନ୍ଧୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଙ୍ଗ୍ରାମୀ ବାଞ୍ଛାନିଧି ପଟ୍ଟନାୟକ, ଗୋବରା ଗାଁ’ ଓ ଭଞ୍ଜନଗର ଟାଉନରେ ପୈତୃକ ଘରବାଡ଼ି ବିକିରି କରିଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏଣୁ ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହୋଇସାରିଲା ବେଳକୁ, ଚାକିରୀବାକିରି ସଇଲା ପରେ, ଗଞ୍ଜାମକୁ ଘରବାହୁଡ଼ାର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଥିଲା କ୍ଷୀଣ । 

ଏଣୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା, କଟକରେ ଜାଗା ଖଣ୍ଡିଏ କିଣି ଘର ତିଆରି କରାଯିବ । ହେଲେ ଦଇବ ବ୍ୟତିରେକ ଘର, ଜମି କିଣା ଓ ଘରତିଆରିର ଅସଲ ମଞ୍ଜ କଥାଟି ହେଲା, ଠନ୍‌ଠନାଠନ୍ ରୁପିଆ, ମାନେ ଟଙ୍କା । ଷାଠିଏ ଦଶକର ସାମ୍ବାଦିକ ଚାକିରିର ଦରମାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କିଛି ବି ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିନଥିଲେ । ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବହୁତୀ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଦରମାରେ ବି ସେତେବେଳକୁ ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କା ଡାକଘରେ ଜମା କରିସାରିଥିଲେ । ପାଠକେ ଅବଧାନ କରିବା ହେବେ କି, ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ସୁନା ଭରିକର ଦାମ ୧୯୦ଟଙ୍କା ପାଖାପାଖି ଥିଲା । ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କାକୁ ଧରି ଘର ତୋଳିବାଟା ଦିବାସ୍ୱପ୍ନ ହେଲେ ବି, ସେହି ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ଜାଗା ଖଣ୍ଡିଏ କିଣିବା ପାଇଁ କିଛି ଅଳପ ନଥିଲା ।

ଏଣୁ ଜାଗା ଖୋଜା ଚାଲିଥାଏ । ହେଲେ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ଠିକଣା ହୋଇ, ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଅଗ୍ରୀମ ଦେଇସାରି ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ସମୟରେ ପରିସ୍ଥ‌ିତିର ଦାୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓଲଟି ପଡ଼ି ଅର୍ଥ ଫେରସ୍ତ ଆଣିଲେ । ଶେଷକୁ ବକ୍ସିବଜାରର ନୂଆମାର୍କେଟରେ ବସୁଥିବା ଆଠଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିଷଙ୍କର ପରାମର୍ଶ ନିଆଗଲା । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କର ବସ୍ ସମାଜର ସମ୍ପାଦକ ରାଧାନାଥ ରଥଙ୍କର ପଣ୍ଡିତଜଣଙ୍କ ଥିଲେ ପ୍ରିୟପାତ୍ର । 

ସମସ୍ୟା ଶୁଣିବା ପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ, ଏକ ସଙ୍ଖ୍ୟା ଓ ଜଣେ ଦିଅଁଙ୍କ ନାମ କହିବା ପାଇଁ କହିଲେ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁଙ୍କ ଉତ୍ତର ପାଇଲା ପରେ, କାଗଜରେ କଲମ ଚାଳନା କରି ସେ କହିଲେ କି, ଜମିଜମା ମାମଲାରେ ପରିବାରଟିର ଭାଗ୍ୟରବି ଖିୁବ୍ ଜଲଦି ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଚି; କଟକର ଠିକ୍ ମଝାମଝି ଜମି ତ ମିଳିବ, ତାହା ସହିତ ଘର ଖଣ୍ଡିଏ ବି ସଞ୍ଜୁକ୍ତ ଥିବାର ଦଇବଯୋଗ ଅଛି । ଏଇ କଥାକୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ପରତେ ଗଲେ ନାହିଁ । ସଭିଏଁ ମନ କଥା ମନରେ ମାରି ରହିଲେ । 

ଏହି ଭଳି ପରିବେଶରେ ସୁଦଶା ବ୍ରତ ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ୟୁସୁଫ୍ ବାବୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ବିନୟ ଶଙ୍କର ରାୟ । ବିନୟ ବାବୁଙ୍କର ମକରବା ସାହିରେ ଥାଏ ଆମ୍ବ, ନାରିକେଳ ଓ କଇଁଥ ଆଦି ବୃକ୍ଷ ସୁଶୋଭିତ ଏକ ଜମିରେ, ଗୋଟେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳାଶୟ ସଂଲଗ୍ନ ଆଜବେଷ୍ଟସ ଛାତ ଥିବା, ଦୁଇ ବଖୁରିଆ ଘରଟିଏ । ସେ ନିଜ କନ୍ୟା ଓ ଜାମାତାଙ୍କୁ ବିଦେଶ ପଠାଇବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ କିଛି ଅର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥା’ନ୍ତି । ସେଥି ନିମନ୍ତେ ଚାଲିଥାଏ ମକରବା ପଡ଼ାସ୍ଥ ଜମି ଓ ଘର ବିକ୍ରି କରିବାର ଉପକ୍ରମ । କଥାବାର୍ତ୍ତା ଛିଡ଼ିଲା ଏଗାର ହଜାର ଟଙ୍କାରେ । ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କା ଅଗ୍ରୀମ । ବାକି ଟଙ୍କା ରେଜେଷ୍ଟ୍ରି ସମୟରେ, ମାସକ ପରେ, ଦିଆଯିବାର କଥା ହୋଇ ଲେଖାପଢ଼ା ହେଲା । 

ହେଲେ ଘରମାଲିକ ଅଗ୍ରୀମ ନେବାର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ଆଉ ହଜାରେ ଟଙ୍କା ମାଗିଲେ । ସେହି ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁ ଦେବହୁତୀଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଧାର ଆଣି ଦେଲେ । ବିଲେଇ କପାଳକୁ ଶିକା ଛିଡ଼ିଲା ପରି ଏହି ଘଟଣାର ମାତ୍ର ସାତ ଦିନ ପରେ, ତାଙ୍କ ଶଶୁରଙ୍କୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଘର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସାତ ହଜାର ଟଙ୍କା ୠଣ ମିଳିଲା । ଏହି ଟଙ୍କାକୁ ଧାର ନେଇ, ବିନୟ ବାବୁଙ୍କୁ ବାକି ଚୁକ୍ତି ଅର୍ଥ ଦେଇ, ଜମି ବିକ୍ରି ପଞ୍ଜିକରଣ ପାଇଁ ଦରକାରି ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ଯଥାଶୀଘ୍ର ଜମି ଓ ଘର ନିଜ ନାମରେ ରେଜେଷ୍ଟ୍ରି କରିଦିଆଗଲା । 

ଯେଉଁ ଦିନ ଗୃହପ୍ରବେଶ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କ ପରିବାର ଘରେ ପଶିଲେ, ସେହି ରାତିରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ବାତ୍ୟା ହେଲା । ବାଡ଼ିର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ଓ କଇଁଥ ଗଛ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା । ହେଲେ ଘରର କି ପରିବାରର ଲୋକଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ । ବାତ୍ୟାରୁ ଉବୁରି ସେହି ଜମିରେ ବାଇଗଣ, ପାତାଲ୍‌ଘଁଟା, ଶିମ୍ବ ଓ କାକୁଡ଼ି ଆଦି ପନିପରିବାର ଚାଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ନୂଆ ରୋଷେଇ ଘରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ । ବଢ଼ୁଥିବା ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଘରଟି ଛୋଟ ପଡ଼ିବାରୁ ଘର ଚାରିପଟେ ଥିବା ଜାଗାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘର ତିଆରି କରିବାର ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏଥିରେ ସହାୟ ହେଲେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ରାଜମିସ୍ତ୍ରୀ ରତନା । 

ନଗରପାଳିକା ଓ କଟକ ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (ସିଡିଏ) ଙ୍କ ଠାରୁ ଯୋଜନା ମଞ୍ଜୁର କରାଗଲା । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଓ ଦେବହୁତୀଙ୍କ ଦରମାରୁ ଧିରେଧିରେ ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରି ସେଥିରେ ଚାରିବଖୁରିଆ, ପକ୍କା, ଶୂନ ଛାତର ନୂଆ ଘରଟିଏ ତିଆରି ହେଲା । ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ଗୃହନିର୍ମାଣ ସରିଲା । ଛୋଟ ପରିବାରଟି ବଡ଼ ଘରଟିକୁ ଉଠି ଯାଇ, ପୁରୁଣା ତଥା ଛୋଟିଆ ବସାଟି ଭଡ଼ା ଲଗାଇଦେଲେ । ଯାହା ଦିନେ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ତାହା ଏବେ ସତ ହେଲା ।

ବି. ଦ୍ର. - ଏହି ଲେଖାଟିର ଉପାଦାନ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ଲେଖକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଏଇ ମୋ ଜୀବନ’ରୁ ନିଆଯାଇଚି । ବହିଟିର ପ୍ରକାଶକ ହେଲେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା ବିଶ୍ୱମୁକ୍ତି । ବହିଟିର ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଆଙ୍କିଛନ୍ତି ଓ ମୁଖବନ୍ଧ ଲେଖିଚନ୍ତି ଦିନନାଥ ପାଠୀ । ବହିଟିର ପ୍ରାକ୍‌କଥନରେ ଲେଖକ ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ମୁଦ୍ରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇଥିବାରୁ ନିଜର ପୁତ୍ର ସୌମିତ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଅର୍ପଣ କରିଚନ୍ତି । ଏହି କୁନି ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା 'ସମଦୃଷ୍ଟି'ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।