ପାଲି 'ଧର୍ମପଦ'ର ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଅପ୍ରମାଦ ବର୍ଗ  ୫-୬

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ବୋଧିଧର୍ମ
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡ଼ିଆ କମନସ୍

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଉଦ୍ୟମ, ଅପ୍ରମାଦ, ସଂଯମ, ଦମ ଧରି

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିରଚିବ  ଦ୍ୱୀପଟି ଏପରି 

ବନ୍ୟା ଭସାଇ ନନେଇ ପାରିବ ଯେପରି ।୫। 

ମୂର୍ଖ ପରମାଦେ ଲିପ୍ତ, ତଥା ଅପ୍ରମାଦେ

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଯେ ବୁଧେ ।୬।

ମୂଳ ପାଲି ପଦ

ଉଟ୍ଠାନେନ'ପ୍ପମାଦେନ ସଞ୍ଯମେନ ଦମେନ ଚ ।

ଦୀପଂ କୟିରାଥ ମୋଧାବୀ ଯଂ ଓଘୋ ନାଭିକୀରତି ।୫। 

ପମାଦମନୁଯୁଞ୍ଯନ୍ତି ବାଳା ଦୁମ୍ମେେଧିନୋ ଜନା ।

ଅପ୍ପମାଦଞ୍ଚ ମେଧାବୀ ଧନଂ ସେଟ୍ଠଂ'ବ ରକ୍ଖତି ।୬।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଏହି ଅଧମ ଅନୁବାଦକକୁ ପାଲି ଜଣା ନାହିଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦଟି ପାଇଁ ତାହାର ମୂଳ ସହାୟ ହେଲା  ପ୍ରଫେସର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ପାଲି ଧର୍ମପଦ' ଗ୍ରନ୍ଥଟି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁବାଦକ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଟକସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ୍‌ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ଛାପିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣଟି ବ୍ୟବହାର କରିଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ 'ଦି ସେକ୍ରେଡ଼୍ ବୁକ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଇଷ୍ଟ୍' ସିରିଜ୍‌ରେ ମାକ୍ସ୍ ମ୍ୟୁଲର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଦି ଧମ୍ମପଦ' ଇଂରାଜି ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ରୁଟ୍‌ଲେଜ୍ ଛାପିଥିବା ସଂସ୍କରଣଟିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି । 

The Sitabinjhi Fresco of North Orissa

Ramakanta Samantaray and Sailen Routray

A Photograph of the Sitabinjhi Fresco Taken in 2010 

The Rabanachhaya fresco (17 ft*10 ft) is to be found in the ceiling of a rock shelter in Sitabinjhi in Keonjhar district in north Orissa. This site is located near DanguApAni village on the banks of River Sita and is of great archeological importance. The painting, done in the tempera technique, depicts a royal procession of a King named Disha Bhanja and proceeds from right to left.

The fresco consists of four infantry men, a cavalry man, the king and the mahout sitting on an elephant, and a handmaiden. The royal person holds a goad in his right hand and in his left hand something that looks like a flower. It is painted in a style reminiscent of the Ajanta frescoes. But the ground was not prepared like Ajanta here and the painting was created on a coating of lime. It is interesting to note here that the Sitabinjhi frescoes are very unlike those in Orissa that were painted later.   

By the time B.V. Lal, an official of Archeological Survey of India, started work on the site in 1950, the frescoes had already become quite faded. He chemically treated these and took photographs of the same. In the same year Odia artist Gopal Kanungo brought them to the notice of the then principal of Calcutta Art School and prepared a copy of the said fresco.

Artistic Impression by Gopal Kanungo of the RAbanachhAyA Fresco
(Plate between pages 42-43 of  'KalAra BichAra' by Gopal Kanungo)

The Brahmi script used in an inscription at the bottom of the fresco was deciphered by T. N. Ramachandran and according to him these can be dated to the fourth century AD. Other scholars opine differently and the time of the painting of these may be fixed between fourth and twelfth centuries of the Christian Era.

ଫ୍ରିଡ଼ା ଦାସ ହସ୍‌ୱର୍ଥ୍‌ଙ୍କର ଚିତ୍ର 'କୋଣାର୍କ'

ରମାକାନ୍ତ ସାମନ୍ତରାୟ ଓ ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଫ୍ରିଡ଼ା ଦାସ ହସ୍‌ୱର୍ଥ୍‌  ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମାଜବାଦୀ ନେତା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଙ୍ଗ୍ରାମୀ ସାରଙ୍ଗଧର ଦାସଙ୍କୁ ବାହା ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ବେଶ୍ କିଛି ଦିନ କଟାଇଥିଲେ । 'ଏ ମ୍ୟାରେଜ୍ ଟୁ ଇଣ୍ଡିଆ' (୧୯୩୧) ଏବଂ 'ପର୍ଦ୍ଦା; ଦି ଷ୍ଟାଟସ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ୱିମେନ୍ (୧୯୩୨) ଆଦି ତାଙ୍କର ବହିଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । 

ଲେଖାଲେଖି ଛଡ଼ା ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପରିଚିତି ଥିଲା । ୧୯୨୭ ମସିହାରେ ସେ ଆଙ୍କିଥିବା ଗାନ୍ଧୀଜୀଙ୍କର ପୋଟ୍ରେଟ୍ ଏହି ବିଷୟକ ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ର ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ।

ଆପଣ ଉପରେ ଦେଖୁଥିବା ଫ୍ରିଡ଼ା ଦାସ (୧୮୮୬-୧୯୭୪)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ 'କୋଣାର୍କ' ଚିତ୍ରଟିର ମାଧ୍ୟମ ତୈଳରଙ୍ଗ । ଶ୍ରୀମତୀ ଦାସ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ମନ୍ଦିରର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ('କୋଣାର୍କ' ଚିତ୍ର ସହିତ) ପ୍ୟାରିସ ନଗରୀରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । 

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ଚିତ୍ରଟିର ଏହି ପ୍ରତିଛବିଟି ମାସିକ ପତ୍ରିକା 'ବାରୁଣୀ'ର ପ୍ରଥମ ସଙ୍ଖ୍ୟାରୁ ନିଆଯାଇଛି । ପତ୍ରିକାଟି ରାୟବାହାଦୁର ରାଜକିଶୋର ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପାଦନାରେ କଟକରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । 

୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଏହାର ପ୍ରକାଶନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସେହି ବର୍ଷ ହିଁ ପାଞ୍ଚଟି ସଙ୍ଖ୍ୟା ଛପା ହେବା ପରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପତ୍ରିକାର ଅଳଙ୍କରଣ ଓ ପରିପାଟୀ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଦାୟିତ୍ୱ ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଦାସ ସମ୍ଭାଳୁଥିଲେ ।

ବି.ଦ୍ର. - ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା 'ବାରୁଣୀ' ପତ୍ରିକାର ସଙ୍ଖ୍ୟାଟି ସୃଜନିକା ସଂସ୍ଥାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ 'ଓଡ଼ିଆ ବିଭବ' ୱେବ୍‌ସାଇଟ୍‌ରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି । ଆମେ ଏଥି ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ କୃତଜ୍ଞ ।

A 19th Century Photograph of the Lingaraj Temple Complex in Bhubaneswar

Ramakanta Samantaray and Sailen Routray

This is perhaps one of the first photographic images of the Lingaraj temple complex by an Indian photographer taken from a vantage point near the Uttareswar Temple. The photographer is the Bengali indologist and historian Rajendra Lal Mitra (1824-1891). 

He was also one the early photography enthusiasts of India. His two volume ‘Antiquities of Orissa’ (published in 1875 and 1880) remains a landmark of architectural history and is still in print. 

The fieldwork for this book took place in 1868-69. The photograph provided above must have been taken during this period of time. 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହଙ୍କର ଚିତ୍ର 'ମୁଗ୍‌ଧା'

ରମାକାନ୍ତ ସାମନ୍ତରାୟ ଓ ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ ଏହି ଚିତ୍ରଟି ପ୍ରଥମେ ମାସିକ ପତ୍ରିକା 'ଆରତୀ'ର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠ ସଙ୍ଖ୍ୟା (୧୩୪୮ ଓଡ଼ିଆ ସାଲ, ୧୯୪୧ ଇଂରାଜୀ ମସିହା) ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ ମାୟାଧର ମାନସିଂହ । 

କଟକରୁ ଛପା ଯାଉଥିବା ଏହି ପତ୍ରିକାଟି ୧୯୪୦ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବର୍ଷକ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ମାନସିଂହ ପ୍ରଥମ ସାତଟି ସଙ୍ଖ୍ୟାର ସମ୍ପାଦନା କରିଥିଲେ ।

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୯୦୨ ମସିହାରେ, ମୟୁରଭଞ୍ଜର କପ୍ତିପଦାର ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରରେ । ୧୯୨୫ ମସିହାରେ କଲିକତାର ଚାରୁକଳା ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ସହ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଆକେଡ଼େମିକ ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଥମ ପିଢ଼ୀର ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ । ପ୍ରଖ୍ୟାତ କଳା ଶିକ୍ଷକ ପର୍ସି ବ୍ରାଉନ୍ ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟାପକ ଥିଲେ । 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସିଂ ଚିତ୍ରକଳା ଶିକ୍ଷା ସାରି ପୁରୀରେ କଳାଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ । ଏବେ ତାଙ୍କର ବେଶୀ ଛବି ମିଳୁ ନାହିଁ । କଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ନାନାଦି ଅବଦାନ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ଭାବରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରି, ୧୯୮୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । 

A short note about the painting 'Pratikhyamaanaa' by Upendra Kisore Das

Ramakanta Samantaray and Sailen Routray

This is a tri-colour reproduction of the painting 'Pratikhyamaanaa' by Upendra Kisore Das (1901-1972). This water colour painting models itself after the artistic inspirations of Odishan temple architecture and the frescoes of Ajanta. 

This was part of a larger Odishan artistic milieu of the times which was influenced by the nationalistic revivalism of the Bengal School. It was printed in the year 1923 in the second issue of the Odia magazine 'Baruni'. 

This magazine was started by the artist himself. After publishing five issues, the magazine was folded up. With respect to designing, layout and content of magazines, it broke new ground in Odia publishing. Upendra Kisore himself did most of the design work and illustrations. He was a self-taught artist.

He belonged to the landed aristocracy of colonial Orissa. He was the biological son of Rai Bahadur Raj Kisore das who lent his name as the editor of 'Baruni'. Later he was adopted by Gopal Ballav Das, the younger brother of Odia nationalist leader Madhusudan Das. 

Upendra Kisore was the founder of 'Prachi Bidya Samiti', an organisation that made efforts in publishing ancient Odia texts. He was also a popular writer of his times and is now principally known as the author of the Odia novel 'Malajanha'. 

Later it was made into an eponymous Odia feature film directed by Nitai Palit and released in 1965. The film received a certificate of merit for the best Odia film in the National Film Awards for the same year.

କିଛି ଜୀବନ ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁ: ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ଜନହାନି 

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଜେମ୍ସ୍ ଏମ୍ ଆଲ୍‌ଡେନ୍ କୃତ ତୈଳଟିତ୍ର 'ୱିଣ୍ଡ୍ ମାଉଣ୍ଟେନ୍' 

ଗଣେଶ୍ୱର ମିଶ୍ର ୧୦ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ କର୍କଟ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ । ଇଂରାଜି ଭାଷା ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ବେତନଭୋଗୀ ଶିକ୍ଷକ-କର୍ମଚାରୀ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ, ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁ ଇଂରାଜୀ ସାହିତ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା ବା ଅଧ୍ୟାପନା ପାଇଁ ଯେତିକି ଜଣାଶୁଣା ନଥିଲେ  (ଯଦିଓ, ତାଙ୍କର ଇଂରାଜୀରେ କିଛି ଲେଖା ଓ ବହି ଥିଲା) ତାହାଠାରୁ ସେ ବେଶି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଜର ଅବଦାନ ନିମନ୍ତେ । ଗପ, ଉପନ୍ୟାସ, ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀଠାରୁ ନେଇ ଫିଚର ଲେଖନ, ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟ, ଅନୁବାଦ ଓ ସମ୍ପାଦନା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ।  

ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୯୪୨ ମସିହାରେ । ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମପୁର ଗାଁରେ । ସେଇଟା ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ମାମୁଁ ଘର ଗାଁ । ନିଜ ଘର ପୁରୀ ସହରରେ । ପଥୁରିଆ ସାହିରେ । ପରେ ସେ ଲଣ୍ଡନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପଢ଼ିଲେ । 

ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭ ହୁଏ ପୁରୀରେ, ଘର ପାଖରେ । ଦୟିତାପଡ଼ାସାହି ଉଚ୍ଚପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ । ସେହି ଇସ୍କୁଲୁରେ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁଶ୍ରେଣୀରେ ନାମଲେଖା ହୋଇଥିଲା । 

ଦୟିତାପଡ଼ା ସାହିରୁ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ପାସ କରି ସେ ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ନାଁ ଲେଖେଇଲେ । ସେତେବେଳେ ଏହି ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନାମଲେଖାଇବା ଏକ ଗୌରବର ବିଷୟ ଥିଲା । 

ସେଠି ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କର ଅନେକ ନୂଆ ସାଙ୍ଗ ଯୁଟିଲେ । ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ମହାନ୍ତି । ନୂଆ ସାହିର ପିଲା । ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ଇଂରାଜୀ ଭଲ ହେଉଥାଏ । ତାଙ୍କର ଇଂରେଜୀ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ବୋଧେହୁଏ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପାଇଁ ଥିଲା ମୂଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ । ଦୁଇ ଜଣ ଖଣ୍ଡି ଇଂରାଜୀରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି । ପରସ୍ପରର ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ଘର ବୁଲନ୍ତି । 

ଥରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କୁ ଟାଇଫଏଡ଼ ହେଲା । ଗଣେଶ୍ୱର ଦେଖି ଗଲେ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲର ଦେହ ଭଲ ହୋଇଆସୁଥାଏ । ହେଲେ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଥାଏ । ଜଳ ପାନ କଲେ ପାଟିରେ ଆସୁଥାଏ ଏକ ପ୍ରକାରର ତିକ୍ତ ସ୍ୱାଦ । ଏହି ଦେଖାର ଅଳପ ଦିନ ପରେ ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁ ଖବର ପାଇଲେ । ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଡାକତରଖାନା ଦଉଡ଼ା ହେଲା । 

ମଧ୍ୟାହ୍ନ । ହାସପାତାଳର ଖଟିଆ ଉପରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲର ଦେହ ଦୁଶୁଥାଏ ଶେତବରନ ଓ ଶେତାଳିଆ । ନିଥର । ନିର୍ଜୀବ । ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ହରାଇବାର ପ୍ରଥମ ଅନୁଭୂତି । 

ପୁରସ୍ତମପୁରୁ ଗାଁରେ ଥିଲେ ଜଣେ ଲୋକ – ମଧୁ ମିଶ୍ରେ । ମଜାଳିଆ ଲୋକ । କଥାକଥାକେ ଦୋଅକ୍ଷରୀ । କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବକ୍ଷ ଦେଶରେ ପୁରୁଷସୁଲଭ ଅନେକ ଲୋମାବଳୀ । ଗୌର ବର୍ଣ୍ଣ । କ୍ଷୀଣାଙ୍ଗ । ରୂପରେ ଅନେକଟା ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଭଳି । ବାପା ପୁଅ ମିଶିକରି ପୁଅଙ୍କର ମାମୁଁ ଘର ଗାଁକୁ ଗଲେ, ମିଶ୍ରେ ଆପଣେ ଥଟ୍ଟା ଟାହୁଲି କରନ୍ତି ନନାଙ୍କ ସହ । ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା ବୋଧହୁଏ । 

ହଠାତ ଦିନେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଦାଣ୍ଡ ଘରେ ତାଙ୍କ ଶବ ଦେଖିଲେ ଶିଶୁ ଗଣେଶ୍ୱର । ଦେହ ଉପରେ ମଶିଣାଟା ଘୋଡ଼ାହୋଇଥାଏ । ଖାଲି ଉହୁଁକି ଦୁଶୁଥାଏ ପାଦହଳକ । ଚଡ଼କରେ ଚାଲିଯାଇଥାଆନ୍ତି ମିଶ୍ରେ । କିଏ ଜଣେ ଗୁଜବ ଉଡ଼େଇଥାଏ ଯେ, ଦୁତିଅ ଥର ଚଡ଼କ ପଡ଼ିଲେ ମଧୁ ମିଶ୍ରେ ଉଠି ବସିବେ । 

ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଚଡ଼କ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ । ମଧୁ ମିଶ୍ରେ ବି ଉଠି ବସିଲେ ନାହିଁ  ଆଉ । ଏହା ଥିଲା ଦୈବୀ ଦୁର୍ବିପାକରେ ଚିହ୍ନା ଲୋକ ମରିବାର ଗଣେଶ୍ୱର ବାବୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଅନୁଭୂତି । 

ବି.ଦ୍ର. ଏହି ଆଲେଖଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା 'ସମଦୃଷ୍ଟି'ରେ ଛପିଥିଲା । ଏଥିର ବିଷୟ ଗଣେଶ୍ୱର ମିଶ୍ରଙ୍କ ସ୍ମୃତିଚାରଣ-ମୂଳକ ପୁସ୍ତକ ‘ନିଜ ଠିକଣା’ରୁ ସଙ୍ଗୃହିତ ।