There are no places to get lost in anymore

Sailen Routray

Photographic art based on pastel chalks
Photo credit: Wikimedia Commons/Dietmar Rabich

After getting drenched 
in the thin drizzle of your memories

there are no places to get lost in anymore.

In all the rooms,  

there are throngs of the ghosts of orchards.

On the streets

newly born desires 

are making a ruckus. 

The roofs are packed

with the carcasses of stars. 

What do I do?

Today I really want to get lost.

If I don't get lost 

it seems as if the Kuakhai 

would turn in its course 

and start flowing back,

vehicles would stop running

on the wrong side

on Bhubaneswar's streets, 

and 

you would get reminded of me.

Therefore, today, I have to get lost. 

But there are no places to get lost in anymore.

After I couldn't find you anymore

I too have tried hard to get lost.

I have been grating memories

on the evening's sharp edges

and pouring myself

into the thin hole of the night. 

I have been making myself up with the colours 

wrung from the skies of cities' dreams.

But all this has been without any use.

There is the desire to get lost,

so is the effort and the time.

But after you were lost,

there are no places to get lost in anymore.

ମାର୍କସ ଅରିଲସଙ୍କର 'ବିଚାରମାଳା'

ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡ: ପଞ୍ଚମ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ରୋମୀୟ ସ୍ଟୟିକ ଦାର୍ଶନିକ ସେନେକା
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡ଼ିଆ କମନ୍ସ୍

ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ

ପ୍ରହର ପରେ ପ୍ରହର ଏହା ତୁମର ଧ୍ୟେୟ ହୋଇ ରହୁ - ଜଣେ ରୋମୀୟ ଭାବରେ ତଥା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ, ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ ତାହାକୁ ମାନବିକ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ତଥା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ଉଚିତ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସହ ସମ୍ପାଦିତ କରିବା । ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ୟାପାରରୁ ନିଜର ମନକୁ ମୁକ୍ତ ରଖ । ଏହା ତୁମ୍ଭେ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ସମ୍ଭବ, ଯଦି ତୁମ୍ଭେ ନିଜର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ, ନିଜ ମନରୁ ସମସ୍ତ ବାଟବଣା ଚିନ୍ତା, ତର୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରୁ ଭାବନା-ଭିତ୍ତିକ ପଳାୟନ, ପ୍ରଦର୍ଶନର କାମନା, ଆତ୍ମ ପ୍ରଶସ୍ତି ତଥା ନିଜର ସ୍ଥିତାବସ୍ଥା ସହ ଅସନ୍ତୋଷ, ଆଦିକୁ, ଦୂରେଇ ଦେଇ, ଏପରି ଭାବରେ କରିପାରିବ, ଯେପରି ସେହି କାମଟି ତୁମ୍ଭର ଜୀବନର ଅନ୍ତିମ କାର୍ଯ୍ୟ । ଦେଖ, ମନୁଷ୍ୟକୁ କେତେ କମ ଜିନିଷ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଫଳରେ କି ତାହାର ଜୀବନ ହୋଇପାରିବ ନୀରବ ଓ ଦିବ୍ୟ: ତାହାକୁ କେବଳ ଏହି କେତୋଟି ଉପଦେଶକୁ ଆଚରଣରେ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାହାଠାରୁ ଆଉ କିଛି ଅଧିକର ଅପେକ୍ଷା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ

ଯାଅ, ଯାଅ, ହେ ମୋର ଆତ୍ମନ୍ ! ନିଜକୁ ତିରଷ୍କୃତ ଓ ଅପମାନିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ! ହେଲେ ଆହୁରି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ନିଜର ମହତ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ସମୟ ଅତିବାହିତ ହୋଇଯିବ । ମନୁଷ୍ୟର ଏକ ହିଁ ଜୀବନ, ତୁମର ଅନ୍ତ ଅତି ନିକଟରେ, ହେଲେ ତେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ମହତ ପାଇଁ ତୁମ୍ଭେ ଲୋଚନ ଫେଡ଼ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଆନନ୍ଦକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ ଓ ମତ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ କରି ରଖ । 

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଗ୍ରୀକ ଓ ବିଶ୍ୱ ଦର୍ଶନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମର ଚିନ୍ତକ ୧୬ତମ ସମ୍ରାଟ ମାର୍କସ ଅରିଲସ (୧୨୧-୧୮୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ଙ୍କର ଗ୍ରନ୍ଥ ମେଡିଟେସନସ ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ଷ୍ଟଇକ୍ ଦର୍ଶନ ପରମ୍ପରାର ଏକ କ୍ଲାସିକ୍ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଗଣାଯାଏ । ପୃଥିବୀସାରା ଏବେ ଷ୍ଟଇକ୍ ଦର୍ଶନ ପରମ୍ପରାର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଘଟୁଅଛି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ଅନୁବାଦଟି ମୂଳ ଗ୍ରୀକ ଭାଷାର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାନ୍ତରର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ କରାଯାଇଅଛି ।

No, I have not arrived

Sailen Routray

 'The arrival of the leave train' (1918)
Oil painting by Bernard Meninsky (1891–1950)
Photo credit: Wikimedia Commons

The other day, in passing, perhaps in good faith, you mentioned to another in front me, that "He has arrived." Or were you perhaps being sarcastic? 

But, no. I have not arrived. 

I am still in the train. The train rattles, shakes, but moves, albeit slowly. It is built of the teachings of my master. Rather of whatever I make of his teachings. For his teachings are correct, beneficial and robust, like that of any other master. So, I am abroad, on this train, which is made up of my master's words. 

My master is a robber. He has robbed me of vain curiousity, the need to know how the world works so that I can change the world. He has snatched away the veils I used to hide my true desires from myself. I now must look within and see what is there. And there is so much to change within. Everything that needs to be changed, accepted, lived with, and transcended, is within.

My master is a magician. He has revealed the tricks of the world and how it fools me to keep me entangled with it. How it promises pleasure but delivers pain. How it really has nothing up its sleeves.

 

My master is also a doctor. He heals souls, he heals bodies, he heals minds. He heals men, he heals women, he heals the poor, he heals the rich, he heals the whites, he heals the browns. He heals wounds, he heals vanities, he heals delusions. 

My master has also pulled into the train other folk like me, people with sorrow,  people with pain, people with delusions. Now they give me company, even when they are silent, especially so when they are silent. 

My journey, our journey, has a destination, for now. I have not chosen the terminus of this railway line. My master has. And when I reach there I may have to leave on another journey in another train built with his words.  

On this journey, I also see other people passing in other trains built with the teachings of other masters. On seeing them my heart gladdens, that they are also safe, that they are also protected. That one day their sorrow will end.

But, no. I have not arrived. 

I will perhaps never arrive. But I am glad where I am going. I am glad to be on this train. I am glad to be on this journey. And I am glad about this point of my journey. 

For each point of this journey is an arrival. 

But, no. I have not arrived. 

I am arriving, each moment, at a new station. And at each station I meet a new me. And when I meet this new me, I can only hug him and cry. Not with pain. But with love.   

ମାର୍କସ ଅରିଲସଙ୍କର 'ବିଚାରମାଳା'

ଦ୍ୱିତୀୟ କାଣ୍ଡ: ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଷ୍ଟଇକ ଦାର୍ଶନିକ ଜିନୋଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡ଼ିଆ କମନ୍ସ୍

ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ

ଯାହା ଦିବ୍ୟ, ତାହା ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ପ୍ରକୃତିରେ, ଅର୍ଥାତ ଦଇବର ଅଧ୍ୟାଦେଶର ଗୂଢ଼ ବୁଣାଟରେ, ନିର୍ଘାତ ସଞ୍ଜୋଗଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଦଇବ ହିଁ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରବାହର ଉତ୍ସ । ଏହା ସହିତ ଆବଶ୍ୟକତା ତଥା ବ୍ରହାଣ୍ଡର ମଙ୍ଗଳ ଜଡ଼ିତ । ତୁମ୍ଭେ ନିଜେ ଏହି ଅଖିଳ ବିଶ୍ୱର ଅଂଶ । ଯାହା ସମଷ୍ଟିର ଧର୍ମ ଓ ଯାହା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟଷ୍ଟି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ । ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ରକ୍ଷିତ, ସେହି ବଦଳ ମୂଳଭୁତ ପଦାର୍ଥରେ ହେଉ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ଗଢ଼ୁଥିବା ବୃହତ୍ତର ସଂରଚନାରେ ହେଉ । ଏହି ଅବଧାରଣାକୁ ତୁମ୍ଭେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ଧରି ରଖ, ଏହା ହିଁ ତୁମ୍ଭର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହେଉ । ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜର ତୃଷ୍ଣା ତୁମ୍ଭେ ପରିହାର କର । ତାହା ହେଲେ ତୁମ୍ଭର ମୃତ୍ୟ ସମୟରେ କୌଣସି ତିକ୍ତତା ଅବଶେଷ ରହିବ ନାହିଁ । ଓ ତୁମ୍ଭେ ମରଣକୁ ହୃଦୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରୁତା କୃତଜ୍ଞତାର ସହ ସୁଶୋଭନ ଭାବରେ ଭେଟି ପାରିବ । 

ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ

ନିଜର ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରିତାର ନାନାଦି ବର୍ଷ, ତଥା ଦେବତାମାନେ କିପରି ତୁମ୍ଭ ଉପରେ ଯୁଗ ପରେ ଯୁଗ କୃପା କରିଚାଲିଛନ୍ତି, ଯାହାର ତୁମ୍ଭେ କେବେ ବିନିଯୋଗ କରିନାହଁ, ତାହାର  ସ୍ମରଣ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ଯେ ତୁମ୍ଭେ ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଂଶ, ସେହି ବିଶ୍ୱର ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତୁମେ ଯେଉଁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ, ତାହାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କର । ଏକଥା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭର କର ଯେ, ତୁମ୍ଭର ସମୟ ସୀମିତ । ଏହାକୁ, ଏଣୁ, ନିଜର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ନ କଲେ ଏହି କାଳ ଅତିବାହିତ ହେବ, କେବେ ଲେଉଟିବ ନାହିଁ ।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଗ୍ରୀକ ଓ ବିଶ୍ୱ ଦର୍ଶନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମର ଚିନ୍ତକ ୧୬ତମ ସମ୍ରାଟ ମାର୍କସ ଅରିଲସ (୧୨୧-୧୮୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ଙ୍କର ଗ୍ରନ୍ଥ ମେଡିଟେସନସ ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ଷ୍ଟଇକ୍ ଦର୍ଶନ ପରମ୍ପରାର ଏକ କ୍ଲାସିକ୍ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଗଣାଯାଏ । ପୃଥିବୀସାରା ଏବେ ଷ୍ଟଇକ୍ ଦର୍ଶନ ପରମ୍ପରାର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଘଟୁଅଛି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ଅନୁବାଦଟି ମୂଳ ଗ୍ରୀକ ଭାଷାର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାନ୍ତରର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ କରାଯାଇଅଛି ।

The Butterfly

Sailen Routray

Painting 'Chasing Butterflies' (2015)
Oil on canvas, by Todd Williamson (1964-present)
Photo credit: Wikimedia Commons/Todd Williamson

The butterfly gets startled.

But it does not swing on the flowers.

Nor does it skim the waters.

Is this all that is there to the story?

Or is there something more?

This field of flowers

stretches from the gates of my dreams

to the horizons of your sleeplessness.

Therefore,

the flowering plant does not die. 

But the butterfly?

It gets startled.

କଟକରେ ଘର

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

କଟକସ୍ଥ ଜାମା ମସଜିଦ୍ (୧୮୧୫)
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଯୁଦ୍ଧର ଆସନ୍ନ ବାଦଲରେ କଳା ୧୯୭୧ ମସିହାର ସୁଦଶାବ୍ରତର ଦିନ । କଟକରେ ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜ ‘ସମାଜ’ର ସମ୍ପାଦକୀୟ ବିଭାଗରେ କାମ କରୁଥିବା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ବସା ଘରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇବୋହୁ ବ୍ରତ ପାଳୁଥାଆନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ଖବରକାଗଜ ଭଳି ସମାଜ ବି ସେତେବେଳେ ଅପରାହ୍ଣରେ ବାହାରୁଥାଏ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁ ଅଫିସିରେ ସକାଳ ଓଳିର କାମ ସାରି, ଦିନ ଦି’ଟାରେ ଘରକୁ ଫେରି, ଭାତ ଗଣ୍ଡିଏ ଧରି ଖାଇ ବସିଥାଆନ୍ତି ଯେ, ହତାର ପାଚେରି ସେପାଖରୁ ଶୁଣାଗଲା, ତାଙ୍କର ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ଟିକସ କଲେକ୍ଟର ୟୁସୁଫ୍ ବାବୁଙ୍କ ପାଟି । ସେ ତାଙ୍କର ଆଉ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ଆସିଥାଆନ୍ତି ।

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁଙ୍କ ଖିଆ ସରି ଆସୁଥାଏ । ହାତ ମୁହଁ ତରବରରେ ଆଞ୍ଚେଇ ଦେଇ ସେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖୋଳିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ । ଯାଇଁ ଦେଖ‌ିଲେ ତୃତୀୟ ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଭଦ୍ରଲୋକ, ନାଁ ବିନୟ ଶଙ୍କର ରାୟ, ଘର ମକରବା ସାହି । କିଛି ଦିନ ଆଗରୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ୟୁସୁଫ୍‌ଙ୍କୁ କଟକରେ ନିଜ ପାଇଁ ଜାଗା ଖଣ୍ଡେ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ବିଷୟରେ କହିଥା’ନ୍ତି । ସେତେବେଳକୁ କଟକକୁ ଆସି ପ୍ରଥମେ ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ଗଣତନ୍ତ୍ର’ ଓ ତାହା ପରେ ‘ସମାଜ’ରେ ସାମ୍ବାଦିକତାର ବୃତ୍ତି ଆଦରି ନେବାର ଦଶ ବର୍ଷ ହୋଇଗଲାଣି । 

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ୧୯୬୧ ମସିହାରେ ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ଛାଡ଼ି ସାମ୍ବାଦିକ ବନିଲେ । ତାହା ପରଠାରୁ ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ି କଟକକୁ ଆରେଇ କରି ବସା ବାନ୍ଧିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଛତ୍ରପୁରରେ ସାମାଜିକ ଶିକ୍ଷା ସଙ୍ଗଠକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଇତିହାସରେ ଏମ୍.ଏ. ଦେବହୁତୀ ବକ୍ସିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବାହାଘର ହୋଇ ସାରିଥିଲା । କଟକ ଆସିଲା ପରେ ପ୍ରଫ‌ୁଲ୍ଲ ସମାଜରେ କାମ କଲେ ଆଉ ଦେବହୁତୀ ବରିନେଲେ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଜୀବନ । ୧୯୬୫ରେ ଝ‌ିଅ ସସ୍ମିତା ଓ ୧୯୬୯ରେ ପୁଅ ସୌମିତ୍ର ଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା । 

ଅର୍ଥାତ୍, ସତୁରୀ ଦଶକର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଭଞ୍ଜନଗର ଅଞ୍ଚଳର ଗୋବରା ଗ୍ରାମରେ ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କର, ତଥା ତାଙ୍କ ପରିବାରର, କଟକରେ ଚେର ବହୁତ ଭଲ ଭାବରେ ଲାଗିଯାଇଥାଏ । ହେଲେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନୂଆ କଟକିଆଙ୍କ ଭଳି ରହୁଥା’ନ୍ତି ଭଡ଼ାରେ ନିଆଯାଇଥିବା ବସା ଘରେ । ତାଙ୍କ ବାପା, ଗଞ୍ଜାମର ଗାନ୍ଧୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଙ୍ଗ୍ରାମୀ ବାଞ୍ଛାନିଧି ପଟ୍ଟନାୟକ, ଗୋବରା ଗାଁ’ ଓ ଭଞ୍ଜନଗର ଟାଉନରେ ପୈତୃକ ଘରବାଡ଼ି ବିକିରି କରିଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏଣୁ ପିଲାମାନେ ବଡ଼ ହୋଇସାରିଲା ବେଳକୁ, ଚାକିରୀବାକିରି ସଇଲା ପରେ, ଗଞ୍ଜାମକୁ ଘରବାହୁଡ଼ାର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଥିଲା କ୍ଷୀଣ । 

ଏଣୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା, କଟକରେ ଜାଗା ଖଣ୍ଡିଏ କିଣି ଘର ତିଆରି କରାଯିବ । ହେଲେ ଦଇବ ବ୍ୟତିରେକ ଘର, ଜମି କିଣା ଓ ଘରତିଆରିର ଅସଲ ମଞ୍ଜ କଥାଟି ହେଲା, ଠନ୍‌ଠନାଠନ୍ ରୁପିଆ, ମାନେ ଟଙ୍କା । ଷାଠିଏ ଦଶକର ସାମ୍ବାଦିକ ଚାକିରିର ଦରମାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କିଛି ବି ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିନଥିଲେ । ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବହୁତୀ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀର ଦରମାରେ ବି ସେତେବେଳକୁ ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କା ଡାକଘରେ ଜମା କରିସାରିଥିଲେ । ପାଠକେ ଅବଧାନ କରିବା ହେବେ କି, ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ସୁନା ଭରିକର ଦାମ ୧୯୦ଟଙ୍କା ପାଖାପାଖି ଥିଲା । ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କାକୁ ଧରି ଘର ତୋଳିବାଟା ଦିବାସ୍ୱପ୍ନ ହେଲେ ବି, ସେହି ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ଜାଗା ଖଣ୍ଡିଏ କିଣିବା ପାଇଁ କିଛି ଅଳପ ନଥିଲା ।

ଏଣୁ ଜାଗା ଖୋଜା ଚାଲିଥାଏ । ହେଲେ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ଠିକଣା ହୋଇ, ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଅଗ୍ରୀମ ଦେଇସାରି ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ସମୟରେ ପରିସ୍ଥ‌ିତିର ଦାୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓଲଟି ପଡ଼ି ଅର୍ଥ ଫେରସ୍ତ ଆଣିଲେ । ଶେଷକୁ ବକ୍ସିବଜାରର ନୂଆମାର୍କେଟରେ ବସୁଥିବା ଆଠଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିଷଙ୍କର ପରାମର୍ଶ ନିଆଗଲା । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଙ୍କର ବସ୍ ସମାଜର ସମ୍ପାଦକ ରାଧାନାଥ ରଥଙ୍କର ପଣ୍ଡିତଜଣଙ୍କ ଥିଲେ ପ୍ରିୟପାତ୍ର । 

ସମସ୍ୟା ଶୁଣିବା ପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ, ଏକ ସଙ୍ଖ୍ୟା ଓ ଜଣେ ଦିଅଁଙ୍କ ନାମ କହିବା ପାଇଁ କହିଲେ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁଙ୍କ ଉତ୍ତର ପାଇଲା ପରେ, କାଗଜରେ କଲମ ଚାଳନା କରି ସେ କହିଲେ କି, ଜମିଜମା ମାମଲାରେ ପରିବାରଟିର ଭାଗ୍ୟରବି ଖିୁବ୍ ଜଲଦି ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଚି; କଟକର ଠିକ୍ ମଝାମଝି ଜମି ତ ମିଳିବ, ତାହା ସହିତ ଘର ଖଣ୍ଡିଏ ବି ସଞ୍ଜୁକ୍ତ ଥିବାର ଦଇବଯୋଗ ଅଛି । ଏଇ କଥାକୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରରେ କେହି ମଧ୍ୟ ପରତେ ଗଲେ ନାହିଁ । ସଭିଏଁ ମନ କଥା ମନରେ ମାରି ରହିଲେ । 

ଏହି ଭଳି ପରିବେଶରେ ସୁଦଶା ବ୍ରତ ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ୟୁସୁଫ୍ ବାବୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ବିନୟ ଶଙ୍କର ରାୟ । ବିନୟ ବାବୁଙ୍କର ମକରବା ସାହିରେ ଥାଏ ଆମ୍ବ, ନାରିକେଳ ଓ କଇଁଥ ଆଦି ବୃକ୍ଷ ସୁଶୋଭିତ ଏକ ଜମିରେ, ଗୋଟେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳାଶୟ ସଂଲଗ୍ନ ଆଜବେଷ୍ଟସ ଛାତ ଥିବା, ଦୁଇ ବଖୁରିଆ ଘରଟିଏ । ସେ ନିଜ କନ୍ୟା ଓ ଜାମାତାଙ୍କୁ ବିଦେଶ ପଠାଇବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ କିଛି ଅର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥା’ନ୍ତି । ସେଥି ନିମନ୍ତେ ଚାଲିଥାଏ ମକରବା ପଡ଼ାସ୍ଥ ଜମି ଓ ଘର ବିକ୍ରି କରିବାର ଉପକ୍ରମ । କଥାବାର୍ତ୍ତା ଛିଡ଼ିଲା ଏଗାର ହଜାର ଟଙ୍କାରେ । ତିନି ହଜାର ଟଙ୍କା ଅଗ୍ରୀମ । ବାକି ଟଙ୍କା ରେଜେଷ୍ଟ୍ରି ସମୟରେ, ମାସକ ପରେ, ଦିଆଯିବାର କଥା ହୋଇ ଲେଖାପଢ଼ା ହେଲା । 

ହେଲେ ଘରମାଲିକ ଅଗ୍ରୀମ ନେବାର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ଆଉ ହଜାରେ ଟଙ୍କା ମାଗିଲେ । ସେହି ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ବାବୁ ଦେବହୁତୀଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଧାର ଆଣି ଦେଲେ । ବିଲେଇ କପାଳକୁ ଶିକା ଛିଡ଼ିଲା ପରି ଏହି ଘଟଣାର ମାତ୍ର ସାତ ଦିନ ପରେ, ତାଙ୍କ ଶଶୁରଙ୍କୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଘର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସାତ ହଜାର ଟଙ୍କା ୠଣ ମିଳିଲା । ଏହି ଟଙ୍କାକୁ ଧାର ନେଇ, ବିନୟ ବାବୁଙ୍କୁ ବାକି ଚୁକ୍ତି ଅର୍ଥ ଦେଇ, ଜମି ବିକ୍ରି ପଞ୍ଜିକରଣ ପାଇଁ ଦରକାରି ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ଯଥାଶୀଘ୍ର ଜମି ଓ ଘର ନିଜ ନାମରେ ରେଜେଷ୍ଟ୍ରି କରିଦିଆଗଲା । 

ଯେଉଁ ଦିନ ଗୃହପ୍ରବେଶ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କ ପରିବାର ଘରେ ପଶିଲେ, ସେହି ରାତିରେ ଏକ ପ୍ରବଳ ବାତ୍ୟା ହେଲା । ବାଡ଼ିର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଆମ୍ବ ଓ କଇଁଥ ଗଛ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲା । ହେଲେ ଘରର କି ପରିବାରର ଲୋକଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ । ବାତ୍ୟାରୁ ଉବୁରି ସେହି ଜମିରେ ବାଇଗଣ, ପାତାଲ୍‌ଘଁଟା, ଶିମ୍ବ ଓ କାକୁଡ଼ି ଆଦି ପନିପରିବାର ଚାଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ନୂଆ ରୋଷେଇ ଘରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ । ବଢ଼ୁଥିବା ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଘରଟି ଛୋଟ ପଡ଼ିବାରୁ ଘର ଚାରିପଟେ ଥିବା ଜାଗାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘର ତିଆରି କରିବାର ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏଥିରେ ସହାୟ ହେଲେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ରାଜମିସ୍ତ୍ରୀ ରତନା । 

ନଗରପାଳିକା ଓ କଟକ ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (ସିଡିଏ) ଙ୍କ ଠାରୁ ଯୋଜନା ମଞ୍ଜୁର କରାଗଲା । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଓ ଦେବହୁତୀଙ୍କ ଦରମାରୁ ଧିରେଧିରେ ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରି ସେଥିରେ ଚାରିବଖୁରିଆ, ପକ୍କା, ଶୂନ ଛାତର ନୂଆ ଘରଟିଏ ତିଆରି ହେଲା । ୧୯୮୧ ମସିହାରେ ଗୃହନିର୍ମାଣ ସରିଲା । ଛୋଟ ପରିବାରଟି ବଡ଼ ଘରଟିକୁ ଉଠି ଯାଇ, ପୁରୁଣା ତଥା ଛୋଟିଆ ବସାଟି ଭଡ଼ା ଲଗାଇଦେଲେ । ଯାହା ଦିନେ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ତାହା ଏବେ ସତ ହେଲା ।

ବି. ଦ୍ର. - ଏହି ଲେଖାଟିର ଉପାଦାନ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ଲେଖକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଏଇ ମୋ ଜୀବନ’ରୁ ନିଆଯାଇଚି । ବହିଟିର ପ୍ରକାଶକ ହେଲେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା ବିଶ୍ୱମୁକ୍ତି । ବହିଟିର ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଆଙ୍କିଛନ୍ତି ଓ ମୁଖବନ୍ଧ ଲେଖିଚନ୍ତି ଦିନନାଥ ପାଠୀ । ବହିଟିର ପ୍ରାକ୍‌କଥନରେ ଲେଖକ ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ମୁଦ୍ରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇଥିବାରୁ ନିଜର ପୁତ୍ର ସୌମିତ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଅର୍ପଣ କରିଚନ୍ତି । ଏହି କୁନି ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା 'ସମଦୃଷ୍ଟି'ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । 

The Sky

Sailen Routray

Paining titled: 'Composition VIII (The Cow)'
Painter: Theo van Doesburg (1883–1931) 
Photo credit: Wikimedia Commons

I keep on climbing 

step upon step upon step

on the ladder. 

No matter how much I climb

the sky lies far far above.

But did I at all want

to climb the ladder?

My desire 

was to touch the sky.

If nothing else,

then to reach so close to the sky

that I could stare at its eyes

and see my own reflection

in its pupils.

But that couldn't happen.

I thought I would 

climb down from the ladder

and digging a tunnel in the earth

would get out at its other end

and look for the magician 

who would put me on a rope

and send me up 

to the house of the sky. 

But when I take a few steps down

I find I do not have the strength 

to reach the ground. 

And for sure, I do not have 

the years left that are needed

to come down and touch the earth. 

The ladder is crowded. 

On the ladder, at its bottom, 

and underneath it,

there are people thronging. 

I sit down on a step

and try to catch my breath.

I hold the hands of the people

who sit besides me;

on both the sides. 

I am afraid

I might fall down.

When I close my eyes

and look at myself

then I see on my own forehead

a vast sky. 

Note: An Odia version of this poem was first published in the weekly Sunday literature page of the Odia newspaper 'The Prameya'.  

ବାଳ ବର୍ଗ ୧୨

ପାଲି 'ଧର୍ମପଦ'ର ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ପ୍ରଜ୍ଞା ପାରମିତା କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥାଇ ବୌଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳ (୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ପାପ କର୍ମ କୃତ ମାତ୍ରେ ସଦ୍ୟ କ୍ଷୀର ପରି

ନିଜର ସ୍ୱଭାବକୁ କେବେ ହେଁ ନ ଛାଡ଼ଇ ।

ମୂର୍ଖକୁ ଜଳାଇ କରଇ ଅନୁସରଣ

ଭସ୍ମରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ  ଯେପରି ହବ୍ୟବାହନ ।୧୨। 

ମୂଳ ପାଲି ପଦ

ନହି ପାପଂ କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ସଦ୍ୟଃ କ୍ଷୀରମିବ ମୁଞ୍ଚତି ।

ଦହତ୍ ତତ୍ ବାଳମନ୍ୱେତି ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନଃ ଇବ ପାବକଃ ।୧୨।

ନହି ପାପଂ କତଂ କମ୍ମଂ ସଜ୍ଜୁ ଖୀରଂ ବ ମୁଚ୍ଚତି ।

ଡହନ୍ତ‌ଂ ବାଳମନ୍ୱେତି ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନୋ ବ ପାବକୋ ।୧୨।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଏହି ଅଧମ ଅନୁବାଦକକୁ ପାଲି ଜଣା ନାହିଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦଟି ପାଇଁ ତାହାର ମୂଳ ସହାୟ ହେଲା  ପ୍ରଫେସର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ପାଲି ଧର୍ମପଦ' ଗ୍ରନ୍ଥଟି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁବାଦକ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଟକସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ୍‌ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ଛାପିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣଟି ବ୍ୟବହାର କରିଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ 'ଦି ସେକ୍ରେଡ଼୍ ବୁକ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଇଷ୍ଟ୍' ସିରିଜ୍‌ରେ ମାକ୍ସ୍ ମ୍ୟୁଲର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଦି ଧମ୍ମପଦ' ଇଂରାଜି ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ରୁଟ୍‌ଲେଜ୍ ଛାପିଥିବା ସଂସ୍କରଣଟିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

Whose purpose is it anyway?

Sailen Routray 

(This essay reflects on the idea of purpose—whether it is shaped by the self, by society, or by circumstance. It explores how individuals navigate meaning and intention in everyday life.)

 A Japanese teapot made out of iron, viewed from above
Photo credit: Wikimedia Commons/Agon S. Buchholz

From where I am sitting and writing right now I can see a wide expanse of fields extending till the horizon. The line where the earth and sky meet is hidden by the bodies of trees. In the middle distance I can see a large tree, perhaps a mahua, spread over a few hundred square feet. There are two smaller trees near this tree. The leaves of all the three are a shade of light green tinged with yellow.

The largest of the three trees has a thin foliage, but the ground underneath is always shaded. Right now it is eleven in the forenoon of a hot Baisakha day. I can see a bull standing absolutely still underneath. When I visited the tree last, on some other summer day, I saw a couple of dogs sprawled on the ground, near its trunk, panting as they are wont to do.

Is this tree’s purpose to provide shade to stray animals and people? Not really. It does provide shade and many other things besides, all of which are beneficial to some creature or the other. But is that the tree’s purpose? Perhaps the only purpose we can attribute to this tree is to live, which it does no matter what. It is perhaps safe to say that the tree does not have a purpose.

Do I have a purpose? I have spent a lot of time in my life with soul searching, explorations, and intense seeking to figure out my purpose. I have met and experienced some interesting people, ideas, books, places, heartburn, and happiness in the process. But have I found my purpose? No.

What if the differences I posit between the tree and me, with respect to this idea of having a purpose, are not tenable at all? What if I am like the tree. What if I do not have a purpose?

Then I am just free to do whatever I want to do from moment to moment, like the tree. But am I able to exercise that freedom? Alas, no! There is social conditioning that forces me to think that I must have a purpose. And then I become guilty about seeking purpose as a matter of habit, despite intellectually understanding that I do not need to have any purpose to earn the right to exist.

This has the possibility of turning into an infinite loop. There seems to be only one way out of it. It is this—to cognize that the purpose of human life is to realize that we don’t have any purpose and to strive to make that realization not a matter of intellectual understanding but of everyday living. Paradoxical? Welcome to real life!

Note: You may want to explore a poem that plays with the idea of meaning titled 'Some things I Have Been Meaning to Tell You Or The Bhubaneswar Love Song' and a reflective piece titled 'Manual for Making a Chariot' that shows how the magical is often embedded within ordinary memories. 

Tags: meaning of life essay, purpose in life reflection, philosophy of purpose, personal reflection essay, life and meaning writing

Keywords: purpose, life meaning, self and society, essay reflection on life

ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଦଳିତ ଜୀବନ

                    (Nayagarh Jillara Dalita Jibana: Dalit lives in Nayagarh district)

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧଟି ୧୯୪୦–୫୦ ଦଶକରେ ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଦଳିତ ଜୀବନର ଛବି ଦିଏ ।

(This Odia essay reflects on Dalit life and social realities in Nayagarh district of Odisha during the 1940s–50s. It explores lived experience, social structures, and everyday realities in rural Odisha.)

ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର କଣ୍ଟିଲୋ ପାଖରେ ମହାନଦୀର ଦୃଶ୍ୟ
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡ଼ିଆ କମନ୍ସ୍/କୃପାସିନ୍ଧୁ ମୁଦୁଲି

ଲେଖକ, ସଙ୍କଳକ ଓ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ଦୋରାଙ୍କର ଘର ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବଡ଼ଗୋରଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ । ଗାଆଁଟିରେ ଚଷା, ଗୁଡ଼ିଆ, ଗଉଡ଼, କରଣ, ସୁନାରି, ପାଣ, ଧୋବା ଓ ଖଦାଳ ଇତ୍ୟାଦି ନାନା ଜାତିର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ଦୋରା ବାବୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୯୩୯ ମସିହାରେ । ଜାତିରେ ତେଲେଗୁ ନାଇଡ଼ୁ । ସେ ଶିଶୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ଆଙ୍ଗିସିଙ୍ଗିରେ ଥିବା ବଡ଼ଗୋରଡ଼ା ଶିଶୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ତାହା ପରେ ଯାଆନ୍ତି ସାନଗୋରଡ଼ା ଇସ୍କୁଲୁକୁ, ତତ୍ପରେ ଶିଖରପୁର ମାଇନର ସ୍କୁଲୁ, ଓ ସବା ଶେଷରେ ଶରଣକୂଳ ହାଇସ୍କୁଲୁ ।

ସେତେବେଳେ ଇସ୍କୁଲୁମାନଙ୍କରେ ଛୁଆଁଅଛୁଆଁ ଭାବ ପ୍ରବଳ । ପିଲାମାନେ ଜାତି ଭିତ୍ତିରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ବସନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ଣଣ ପିଲାଏ ବସିବା ପାଇଁ ତାଳପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଛପା ଆଣୁଥିଲେ । ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ବାବୁ ବାଉଁଶ ତିଆରି ଛପା ନେଇ ଇସ୍କୁଲୁ ଯାଉଥିଲେ । ଏହି ଛପା ଧୁଷୁମା ଗାଁର ହାଡ଼ି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରୁଥିଲେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହର ଏକ ସାଧନ ଥିଲା ।  ଛୁଆଁଅଛୁଆଁ ଭାବ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ଥିଲା । ସ୍ୱାଧିନତା ଆଖପାଖର ଏହି ସମୟରେ ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଇସ୍କୁଲମାନଙ୍କରେ, ଦଳିତ ପିଲାମାନଙ୍କୁ (ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ପରି) ହାତରେ ନମାରି, କିମ୍ବା ସିଧାସଳଖ ବେତରେ ନମାରି, ବେତ ଫୋପାଡ଼ି ମାଡ଼ ମରାଯାଉଥିଲା ।

ଗୋବର୍ଦ୍ଧନବାବୁଙ୍କ ଦେଖିବାରେ ଶ୍ରୀ ବନ ସେଠୀ ଓ ତାଙ୍କର ସାନଭାଇ ଶ୍ରୀ କହ୍ନେଇ ସେଠୀ ଧୋବା ଭାବରେ ଗାଁ’ରେ ଖଟୁଥିଲେ । ଏଥି ପାଇଁ ସେମାନେ ପ୍ରତି ପରିବାରଠାରୁ ବାର୍ଷିକ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ବର୍ତ୍ତନ ପାଉଥିଲେ । ପ୍ରଥାଟିର ପ୍ରଚଳନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ଓ ଧୋବା ଜାତିର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ପରିବାର ପିଛା ଚାରି ନଉତି ଲେଖାଏଁ ନେଉଚନ୍ତି ।

ବେଳେବେଳେ ଲୁଗା ସିଝାଇବାକୁ କାଠ ମିଳେନାହିଁ । ତ, ଧୋବାମାନେ ମଶାଣିରୁ ଦରପୋଡ଼ା କାଠ ଆଣନ୍ତି । ପୋଡ଼ି, ଲୁଗା ସିଝାଇବା କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । କେହି ଲୋକ ଖରାପ ହୋଇଗଲେ ମାଲଭାଇ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଧୋବାମାନେ ଶବ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ସହିତ ମଶାଣି ଯାଉଥିଲେ । ପିଲା ପେଟରେ ଥାଇ ମାଆ ମରିଗଲେ, ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟିର ପେଟ ଚିରି, ମଲା ପିଲାଟିକୁ ବାହାର କରି ତାହାର ଶବଦାହ କରିବାର ଦାୟିତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଧୋବାମାନଙ୍କର ଥିଲା । ମୁର୍ତିଖିଆର ଦଶଦିନ କର୍ମ ପାଇଁ ଧୋବା ଜାତିର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ମାନଙ୍କୁ ଲୁଗାପଟା ମିଳୁଥିଲା ।

ଦୋରା ବାବୁଙ୍କ ପିଲାଦିନେ ଗାଁ’ର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏକ ଖଦାଳ ସାହି ଥିଲା । ଏଥିରେ ଛଅଟି ପରିବାର ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ଏ ସମସ୍ତ ପରିବାରମାନଙ୍କର ସାଙ୍ଗିଆ ଭୋଇ ଥିଲା । ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଅଛୁଆଁ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ଥିଲେ । ତା’ଙ୍କୁ କେହି ଛୁଉଁ ନଥିଲେ । ମାତ୍ର ବାହାଘର ବେଳେ ଖଦାଳମାନେ ହିଁ ପାଲିଙ୍କି ବାହକ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ ।

ଏହି ଖଦାଳ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କର ନିଜର ଅଳପ କିଛି ଜମିବାଡ଼ି ଥିଲା । କିଛି ଜମି ଭାଗରେ ଧରି ମଧ୍ୟ ଚାଷ କରୁଥିଲେ । ଅତି ନିରିମାଖି ଖଦାଳମାନେ ପର ଘରେ ହଳିଆ ରହୁଥିଲେ, ନହେଲେ ମୂଲ ଲାଗି ଚଳୁଥିଲେ । ଏବେ ଅବଶ୍ୟ ଗାଁରୁ ହଳିଆ ପ୍ରଥା ଉଠିଗଲାଣି । ଖଦାଳମାନେ ମାଛ ମାରି ବିକ୍ରି ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏହା ଛଡ଼ା କୁକୁଡ଼ା ପାଳି, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅଣ୍ଡା, ଉଭୟ ବିକିରି କରୁଥିଲେ । ଆଗରୁ ହାଟବଜାରରେ ଅଣ୍ଡା ଓ କୁକୁଡ଼ା ମିଳୁ ନଥିଲା । ଖଦାଳମାନେ ହିଁ କୁକୁଡ଼ା ଆଦି ପାଳି ଯୋଗାଉଥିଲେ ।

ବଡ଼ଗୋରଡ଼ା ଗାଆଁରେ ପାଣ ଜାତିର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପରିବାର ରହୁଥିଲେ । ଏହି ଘରୁ ଗାଁର ଚଉକିଦାର ଥିଲେ, ଶ୍ରୀ ଲୋକନାଥ ନାୟକ । ତା’ଙ୍କୁ ଚଉକିଦାରି କରିବା ପାଇଁ ଚାରି ମାଣ ଜମି ମିଳିଥିଲା । ସପ୍ତାହକୁ ଥରେ ସେ ଶରଣକୂଳ ଥାନାରେ ହାଜର ହୁଅନ୍ତି । ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନୁସଙ୍ଗିକ ଖବର ଥାନାବାଲାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି । ଚାରି ମାଣ ଜମି କିଛି କମ ନୁହେଁ । ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କର ଚଳଣି ସେତେବେଳେ ବିଶେଷ ଭଲ ନଥିଲା ।

ଏହାର କାରଣ ହେଲା ଯେ ପାଣମାନେ ଜାତିରେ ଅଛୁଆଁ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜମିରେ ଗାଁର ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକେ ଖଟି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ବିଲମାନଙ୍କରେ ଅନ୍ୟ ଗାଁ’ରେ ରହୁଥିବା ତାଙ୍କର ଜାତିଭାଇମାନେ ହିଁ ଖଟି ଆସନ୍ତି । ମାତ୍ର ସେମାନେ ନିଜର ବିଲବାଡ଼ି ଓ ନାନାଦି ଅନ୍ୟ କାମ ସାରି ଲୋକନାଥ ବାବୁଙ୍କ ବିଲରେ କାମ କରି ଆସିଲା ବେଳକୁ ଠିକଣା ସମୟ ଗଡ଼ିଯାଇଥାଏ । ବେଟାଇମିଆ ଚାଷ ଯୋଗୁଁ ଅମଳ କମ ହୁଏ । ଅମଳ କମ ହେବାର ଅନ୍ୟ କାରଣ ହେଲା ଜଳସେଚନର ଅଭାବ ।

ଏହି ସବୁ ଅଭାବ ଅସୁବିଧା ଭିତରେ ଲୋକନାଥ ବାବୁଙ୍କ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ପୁଅ ଦଣ୍ଡଧର ବୃତ୍ତି ପାଇ ପାଠ ପଢ଼ି ମାଇନର ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ ହେଲେ । ଉଣେଇଶି ଶହ ଷାଠିଏ ମସିହାରେ ଲୋକନାଥ ବାବୁ ହାର୍ଣ୍ଣିଆରେ ଚାଲିଗଲେ । ପୁଅ ସରକାରି ଚାକିରିଆ ହୋଇଥିବାରୁ ଚଉକିଦାରିରେ ବାହାଲ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ଏଣୁ ଜୁଆଇଁ କାଶୀ ଗାଆଁରେ ଚଉକିଆ ହେଲେ । ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଚଉକିଦାରି ଉଠିଯିବାରୁ ଏଥିକୁ ଥିବା ଗାଁ’ର ସବୁ ଭୋଗଦଖଲ ଜମି କାଶୀବାବୁଙ୍କ ନାମରେ ହେଲା । ମାତ୍ର ଥରେ ଏହି ପାଣ ଜାତିର ଘରକୁ ଗାଆଁ ଲୋକେ ଜରିମାନା କରିବାରୁ ଏମାନେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଗୋତିରିଡ଼ାକୁ ଉଠିଗଲେ ଓ ବଡ଼ଗୋରଡ଼ାରେ ଥିବା ନିଜର ଜମିଜମା ବିକ୍ରିବଟା କରିଦେଲେ । ଦଣ୍ଡଧର ବାବୁ ଅବସର ନେଲା ପରେ କଟକ ମହାନଦୀ ବିହାରରେ ବସା ବାନ୍ଧି ରହିଲେ । ଏହି ପରି ଭାବରେ ଗାଁ’ରୁ ପାଣ ଜାତିର ଚିହ୍ନା ଉଠିଗଲା ।

ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପାଣ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କର (ଓ ବୃହତ୍ତର ଭାବରେ ଦଳିତ ଜନଗୋଷ୍ଠୀର) ଜୀବନଚର୍ଯ୍ୟାର ଇତିହାସରେ ଅନେକ ବିବିଧତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଶୋଷଣ ଓ ଅତ୍ୟାଚାରର ଏକ ସମାନ ଅନୁଭୁତି ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା । ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବର ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାରେ ପାଣ ଜାତିର ଜୀବନ ଓ ଜୀବିକାର ଚିତ୍ର ଆମେ ମୋର ଦୁଇଟି ଲେଖା ସିଂହପୁରରେ ପାଠପଢ଼ା ଓ ନିଶାକର ବାବୁଙ୍କ ପିଲାଦିନ: ସିଂହପୁରରେ ଖିଆପିଆ ରୁ ପାଇପାରିବା । ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଶାରେ ପରିସ୍ଥିତି ବେଶି କିଛି ଭିନ୍ନ କି?

ଟୀକା: ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପ୍ରଥମେ ପାକ୍ଷିକ ପତ୍ରିକା 'ସମଦୃଷ୍ଟି'ରେ ଛପିଥିଲା । ଲେଖାଟିର ଉପାଦାନ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ଦୋରାଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଛୋଟ ମୋର ଗାଁଟି’ରୁ ନିଆଯାଇଛି । ବହିଟିକୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥ ସଂସ୍ଥା ଶିକ୍ଷାସନ୍ଧାନ ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ ।

This essay describes the lives of Dalit communities in Odisha's Nayagarh district in the 1940s and 1950s. It draws upon Odia writer and engineer Gobardhan Dora's autobiography 'Chhota Mora Gaonti" as source material. 

Tags: nayagarh odisha dalit life, dalit history odisha, odia essay dalit life, nayagarh village life 1940s, nayagarh village life 1950s, odisha social history

Keywords: odia lekha, dalita jibana, nayagarh, grameen jiban

Why I am no longer ashamed of being called a blogger

Sailen Routray

Boy under waterfall in Phu Sang National Park, Thailand
https://commons.wikimedia.org/Khunkay

Six years back, sometime in April 2020, a friend started nagging me. He wanted me to start a blog. I was hesitant. I was in the middle of multiple life transitions. I was feeling absolutely no pep and had no energy to start anything new. So, I dillydallied. But he was persistent. According to him, he liked my writing. And he wanted me to break out of the academic straightjacket I had apparently put myself in, and write whatever caught my fancy.

I was not convinced. However, I realized that there was no harm in starting a blog. At least it would shut him off. So, I started 'Alukuchi Malukuchi'. As it says in the blog description, it "is an Odia word that refers to a collection of miscellaneous and rather useless objects". That was on the 6th of June, 2020. And here I am in April 2026, still blogging regularly.

I am something of a technophobe. Mechanical, and digital, things tend to hate me. At least they used to. I would touch a tape recorder, and it would conk off. Things are not so bad now. But I am still far away from being a technophile. So, when I started a blog I did some research and figured out that Blogger is the simplest platform. That was an easy choice. And in terms of design and interface I chose the most basic (and to many eyes, perhaps ungainly and infelicitous) design interface within Blogger itself.

I started with archiving my already published writings in Odia and English. That's how it has mostly been all these years. Since I started writing and publishing early in life, I am yet to run out of material for archiving. However, since over the last ten years most of my new writing has been in Odia, and I follow a rhythm of alternating between posts in Odia and English, I have started writing exclusively for the blog in English, mostly translations of poems and songs and book reviews. On an average, I have been posting four times in a month. That's probably not much. But for me that has worked out well in terms of frequency.

Around the time I started the blog (rather, I was made to start one), I got out of all social media platforms apart from LinkedIn. I deactivated my Facebook account and I have never logged back in. I was never on Instagram. I deleted my Twitter account after removing each twit one by one, as they did not allow then to delete them en masse. I deleted my Clubhouse account too. 

So, there was nowhere I could share the blog posts. I used to share the posts through WhatsApp with the friend whose persistence forced me to start the blog. When I was talking to a common friend, the topic of the blog came up and I started sharing with him as well. Over a period of time, this snowballed. I now share 'Alukuchi Malukuchi' with a large number of my contacts on WhatsApp. I try and share posts on my WhatsApp status as well everyday. 

Over the last six years, the blog has become my window to the world. In early 2023, I moved into Kamakhya Nagar, a tiny town of around 20,000 folks 100 kilometers up north from Bhubaneswar. I work from home. I know very few people in the town. Since I don't go out to work and the town has no public spaces such as theatres, film halls or functional libraries, I have no places to go to where I can meet people.

Updating the blog, and sharing it with people, has made me feel a part of a community, albeit a virtual one. A few friends and readers comment on the blog itself. Many more write back on WhatsApp with feedback. Some, very kindly, revert with their own work. It makes me feel less lonely, and more connected.

There was a time when I wanted to be a writer, rather an author. And being called a blogger would have made me feel bad, like an also ran. That authorial aspiration is not completely gone. However, there is now a distance between that want and me. By writing regularly without an eye on publication, I have slowly been figuring out things about what actually interests me. It has helped me find my voice, albeit a creaky and ungainly one.

Now I am content just writing. Getting into the habit of writing a little on most days, to be able to write what I want, and to know that if no one publishes it, I can just put it out on my blog has been liberating. I am happy being a blogger. I am also happy being seen and called a blogger. 

Blogging has helped me find my voice. It has given me the courage to start doing the writing I want to do. The blog has also provided me with a sense of community and a rope out of social isolation. What more could it do?

ବାଳ ବର୍ଗ ୧୧

ପାଲି 'ଧର୍ମପଦ'ର ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ବୋର୍ବୋଦୁରର ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀର ବୌଦ୍ଧ ମନ୍ଦିରର ମଣ୍ଡଳ ଆକାରର ଭିତ୍ତିଚିତ୍ର
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

କଉଣସି ମୂର୍ଖ ଲୋକ ମାସ ମାସ ଧରି

ଯଦି କୁଶର ଅଗ୍ରରେ ଭୋଜନ କରଇ ।

ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିର ଷୋ'ଳ କଳାରୁ ଗୋଟିଏ 

କଳାଏକୁ ମଧ୍ୟ ସିଏ ଯୋଗ୍ୟ ତ ନହୁଏ ।୧୧।

ମୂଳ ପାଲି ପଦ

ମାସେ ମାସେ କୁଶାଗ୍ରେଣ ବାଳୋ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଭୋଜନମ୍ ।

ନ ସଃ ସଙ୍ଖ୍ୟାତଧର୍ମ୍ମାଣାଂ କଳାମ୍ ଅର୍ହତି ଷୋଡ଼ଶୀମ୍ ।।

ମାସେ ମାସେ କୁସଗ୍ଗେନ ବାଳୋ ଭୁଞ୍ଜେଥ ଭୋଜନଂ ।

ନ ସୋ ସଙ୍ଖାତଧମ୍ମାନଂ କଳଂ ଅଗ୍ଘତି ସୋଳସିଂ ।୧୧।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଏହି ଅଧମ ଅନୁବାଦକକୁ ପାଲି ଜଣା ନାହିଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦଟି ପାଇଁ ତାହାର ମୂଳ ସହାୟ ହେଲା  ପ୍ରଫେସର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ପାଲି ଧର୍ମପଦ' ଗ୍ରନ୍ଥଟି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁବାଦକ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଟକସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ୍‌ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ଛାପିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣଟି ବ୍ୟବହାର କରିଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ 'ଦି ସେକ୍ରେଡ଼୍ ବୁକ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଇଷ୍ଟ୍' ସିରିଜ୍‌ରେ ମାକ୍ସ୍ ମ୍ୟୁଲର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଦି ଧମ୍ମପଦ' ଇଂରାଜି ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ରୁଟ୍‌ଲେଜ୍ ଛାପିଥିବା ସଂସ୍କରଣଟିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

He will fulfil all your desires

Bhima Bhoi

Translated by Sailen Routray

Tulips by Mughal era artist Ustad Mansur
Photo credit: Wikimedia Commons

He will fulfil all your desires.

He is present as the formless emptiness. [0]

The fourteen worlds vibrate.

Blessed is the grace 

of the Name that is audible. [1]

Meditate and walk on the path of righteousness.

Unceasingly ask for protection. [2]

Have His vision every morning and evening.

Knowing the mind, 

He will surely be pleased. [3]

Reason out both Truth and Reality.

Recognize the formless

while remaining in form. [4]

Every moment seek the company of saints

and serve them.

Carry the sayings of the Master in your head. [5]

From this illusory world redeem me;

For this, Bhima Bhoi seeks refuge. [6]

Note: Bhima Bhoi (1850-1895) was an 19th century Odia saint poet. His compositions were instrumental in the spread of Mahima religion in peninsular India, especially in the Odia speaking regions. His bhajans remain popular even today, and are performed widely. Although he was ignored by the literary establishment of his times, he is a major figure in the history of Odia literature now, with texts like "Stuti Chintamani" and "Bramha Nirupana Gita" considered as classics. 

First line of the bhajan in Odia: "Karibe mana kamana purna go" 

ପୀତାମ୍ବର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ମୂଳବସନ୍ତ ନିକଟରେ ବିରୂପା ନଈ
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍/ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ କର

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟର ଅଧ୍ୟାପକ ପୀତାମ୍ବର ପ୍ରଧାନ (ଡାକ ନାଁ କାଳିଆ) ଙ୍କ ଜନ୍ମ ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବର ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର କେରାଣ୍ଡିଆ ନଈ କୂଳର ବଳରାମପୁର ଗାଆଁର ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଖଣ୍ଡାୟତ ପରିବାରରେ । ଜେଜେଙ୍କର ଥିଲା ଚାରି ପାଞ୍ଚ ବାଟି ଜମି । ତାହା ସହିତ କିଛି ପାରିବାରିକ ମହାଜନି ବ୍ୟବସାୟ ବି ଥିଲା । ହେଲେ ଭାଇ ଭାଗ ହୋଇ ପୀତାମ୍ବରଙ୍କର ହେତୁ ହେଲା ବେଳକୁ ପରିବାରର ଅବସ୍ଥା ଦୁର୍ବଳ ନହେଲେ ହେଁ  ଆଗର ସେ ଛଇଛଟକ ଆଉ ନଥିଲା । 

କାଳିଆଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯୨୯ ମସିହାର କାର୍ତ୍ତିକ ପୂନେଇ ଦିନ । ତାଙ୍କ ଆଗରୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଆର ପାରିକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ । ସେଥି ପାଇଁ ପିଲାଦିନେ ସେ ଗେହ୍ଲା ହୋଇ ଭାରି ଦୁଷ୍ଟ ହେଇଥା’ନ୍ତି । ଶେଷକୁ ଏମିତି ବିଛୁଆତିପଣ ବାହାରିଲା ଯେ, ତ୍ରାହିତ୍ରାହି ଡାକି ବାପା ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗାଁ ଚାଟଶାଳୀରେ ନାଁ ଲେଖାଇଦେଇ ଆସିଲେ । ଏଇ ଚାହାଳିଟି ପରେ ଅବଶ୍ୟ ଏକ ନିମ୍ନପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପରିଣତ ହେଲା । 

ବଳରାମପୁରର ଏଇ ଚାହାଳିରେ ନାମ ଲେଖା ହେଲା ବେଳୁକୁ ଦାନପୁର ଗ୍ରାମର କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିପାଠୀ ସେଠି ହେଡ଼୍ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ପରେ କାଳିଆଙ୍କ ବଡ଼ବାପା ପୁଅ ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଣ୍ଡିତ ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଲେ । ଗାଁଟିରେ ବାଦବୁଦିଆରେ ଦିଇଟି ସ୍କୁଲ ଥାଏ । ପ୍ରଥମ ସ୍କୁଲଟିର ସମ୍ପାଦକ ଥାଆନ୍ତି ପୀତାମ୍ବରଙ୍କର ମଝିଆ ଜେଜେ । ଅନ୍ୟ ଇସ୍କୁଲଟି ପଛରେ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା ଭାବରେ ଥାଆନ୍ତି ସେଇ ଜେଜଙ୍କର ଶଶୁର ଘର । ପରେ ଅବଶ୍ୟ ଇସ୍କୁଲୁ ଦିଓଟି ମିଶି ଗୋଟିଏ ହେଲା । ଆଉ ଏଇ ନୂଆ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଟି ପାଇଁ ଗ୍ରାଣ୍ଟ୍ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା । ହେଡ଼୍ ପଣ୍ଡିତଙ୍କର ଦରମା ହେଲା ମାସକୁ ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କା, ସେକେଣ୍ଡ୍ ପଣ୍ଡିତଙ୍କର ମାସିକିଆ ତିନି ଟଙ୍କା ।

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୋଡ଼ ଟିକିଏ ଛୋଟା ଥିଲା । ଏଣୁ ଲୋକେ ତା'ଙ୍କୁ ଛୋଟା ମାଷ୍ଟ୍ରେ ବୋଲି ହିଁ ଡାକୁ ଥିଲେ । ହେଲେ ତାଙ୍କର ଖାଦି ବଳରାମପୁର ଗାଁରେ ଥିଲା ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର । ସେ ସ୍କୁଲଟିକୁ ଗଛବୃଚ୍ଛରେ ଭରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ନନ୍ଦନକାନନ କରି ଗଢ଼ି ତୋଳି ଥିଲେ । ତାହା ସହ ସେ ଥିଲେ ସ୍ନେହୀ । ସାଧାରଣତଃ ଚାହାଳିର ମାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ ଯେପରି ଜଣେ ରୁକ୍ଷ, ରାଗି ଲୋକର ଚେହେରା ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ଭାସି ଉଠେ, ସେ ସେପରି ମୋଟେ ନଥିଲେ । 

ହେଲେ ଚାହାଳିଟିରେ, ଯାହା ପରେ ଇସ୍କୁଲଟିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା, ପାଠ ପଢ଼ା ବିଶେଷ ହେଉ ନଥିଲା ବୋଧହୁଏ । ତେଣୁ କାଳିଆ ସେଠାରେ ବିଶେଷ କିଛି ଶିଖିଲେ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ କଥାଟି ହେଲା ଯେ, କାଳିଆଙ୍କର ଛଅ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଖିର ଖିଆ ଛାଡ଼ି ନଥିଲା । ସେ ତରବରରେ ଇସ୍କୁଲୁରୁ ଦଉଡ଼ି ଆସନ୍ତି, ଆଉ ନିଜ ମାତାଙ୍କର ସ୍ତନରେ ମୁହଁ ଗୁଞ୍ଜି ଦିଅନ୍ତି । ଯଦିଓ ଏଥି ପାଇଁ ନିଜ ବଡ଼ବାପା ପୁଅ ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍ତମମଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ଯେହେତୁ ବାପା, ମାଆ କିମ୍ବା ଜେଜେମାଆ ଏଥି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆକଟ କରୁ ନଥିଲେ, ସେ ଏଣୁ ଅନେକ ଡେରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତୃ ସ୍ତନ୍ୟପାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇନଥିଲେ । 

ସେତେବେଳ ଯାଏଁ  ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଖଣ୍ଡାୟତ ପରିବାରମାନଙ୍କରେ କେବଳ ଚାକିରୀ ପାଇଁ ପାଠ ପଢ଼ିବାର ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥିଲା । ଏଣୁ ଇସ୍କୁଲୁରେ କାଳିଆ କଅଣ ପଢ଼ିଲେ ନ ପଢ଼ିଲେ ସେଥି ପ୍ରତି ଗାର୍ଜନମାନଙ୍କର ସେତେ ବେଶି ନିଘା ନ ଥିଲା । ହେଲେ ପରିବାରର ସଂସ୍କୃତି ହିଁ ତାଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ବିଦ୍ୟାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଲା । 

ଇସ୍କୁଲୁରେ ଫେରି, ଭାଇଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ, ମାଆଙ୍କଠାରୁ ଖିର ଖାଇସାରିଲା ପରେ, ସେ ଜେଜେମା’ଙ୍କଠୁ ବୁଢ଼ୀମା’ କାହାଣୀ ଓ ଜେଜେଙ୍କଠାରୁ ‘ବୈଦେହୀଶ ବିଳାଶ’, ‘ଲାବଣ୍ୟବତୀ’ ଓ ‘ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି’ ଇତ୍ୟାଦି କାବ୍ୟର ଛାନ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଗାୟନ ଶୁଣୁଥିଲେ । ତାହା ସହିତ ବାପା ବେଳେବେଳେ ନିଜ ବଂଶର ଇତିହାସ କହି ବସନ୍ତି । କାରଣ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା କି, ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମଣିଷ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । 

ଗାଁ ସ୍କୁଲରୁ ପାଠ ସାରିଲା ବେଳକୁ ପିତାମ୍ବରଙ୍କର ବୟସ ହୋଇଥାଏ ନଅ କି ଦଶ । ପାଖରେ ସେତେବେଳେ କରିଲୋପାଟଣାରେ ହିଁ ମାଇନର ସ୍କୁଲଟିଏ ଥାଏ । ସେଇଠି ତାଙ୍କର ନାଁ ଲେଖା ହେଲା ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ, ୧୯୩୮ ସାଲରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ପୂର୍ବ ବର୍ଷରେ । 

ବି. ଦ୍ର. - ଏହି ଲେଖାଟିର ଉପାଦାନ କଟକସ୍ଥ ଓଡ଼ିଶା ବୁକ୍ ଷ୍ଟୋର ୧୯୮୨ ମସିହାରେ ଛାପିଥିବା ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ପୀତାମ୍ବର ପ୍ରଧାନଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ଘାସଫୁଲର ନିଜକଥା’ରୁ ସଙ୍ଗୃହିତ ।  

Dream within a dream: a reflection on consciousness

Sailen Routray

Can we dream inside another dream? This short reflection explores the shifting boundary between dream, illusion, and waking reality.

This is a theme that is often explored in literature, both ancient and modern. Probably dreaming is not so completely divorced from waking life. For example, Ramakanta Samantaray explores this in his poem 'Magician'. But ancient texts such as the novel 'The Nine Cloud Dream' by Kim Man-Jung do this with style. This short reflection on the book explores layers of consciousness, memory, and perception. 

'The Nine Cloud Dream' is one of the best loved books in Korean literature. A few years back a desire to fill the Pacific-sized holes in my literary education took hold of me. I started accumulating a few classics from across the world, especially those from East Asia. 'The Nine Cloud Dream' was one of these. But as often happens, the mere fact of buying the books seemed to satisfy me and I never really got around to reading the volumes themselves. 

I don't know how, but I finally started this journey (am I glad!) and began reading this Korean masterpiece translated by Heinz Insu Fenkl. Dr. Fenkl is a Professor of English at SUNY New Paltz. He was born in South Korea. He has a German father and a Korean mother. He grew up in Korea until he was twelve and then moved to Germany. He is now settled in the USA. Over the last three decades he has built a steady reputation for his work as an author, editor, translator, and folklorist specialising in Korean literature.

The author of the novel, Kim Man-Jung, was a bureaucrat-politician in 17th century Korea. But now he is remembered primarily as the author of the novels 'The Nine Cloud Dream' and 'Record of Lady Sa's Trip to the South'. The latter describes the political situation of his times through satire, although it is set in Ming dynasty China. The former novel, set in ninth century Tang dynasty China, has strong Buddhist overtones. It narrates the experiences of a young Buddhist monk, Hsing-chen. He has a chance encounter with eight fairies, which brings forth latent desires that are seen by his master as unseemly. For this he is banished from the monastery and is reincarnated into a life of luxury as Shao-yu.

Over the course of a few years, Shao-yu rises to become an important state official, trusted by the emperor and becomes his brother-in-law. Apart from this Chinese princess, he also ends up with seven other beautiful and accomplished women as spouses (taken either as wife or concubine). The narrative arc is that of a bildungsroman fantasy. 

One of the most refreshing things in the book is its wholesome and capacious notion of human sexuality. For an Indian, the shared Buddhist heritage makes many of its aspects immediately accessible. Reading this novel (an almost contemporary of 'Don Quixote' and 'Robison Crusoe') helps us see the many pasts of the novel, and enables us to reimagine for it plural futures. It is also just unputdownable.

     

Details of the book: Kim Man-jung. 2019. The Nine Cloud Dream (translated by Heinz Insu Fenkl). Penguin. 

Note: There are perhaps a multitude of ways in which we are located at an odd angle from our own realities, as Bharat Majhi explores in his poem 'The Black Sheep'.

ବାଳ ବର୍ଗ ୧୦

ପାଲି 'ଧର୍ମପଦ'ର ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଅନୁବାଦକ - ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବରତଣ କରୁଥିବା ପଞ୍ଚବିଂଶ ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ
କାମାକୁରା କାଳ (୧୩୦୦ ମସିହା)ର ଜାପାନୀ ଚିତ୍ର
ଫଟୋ କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ - ୱିକିମିଡିଆ କମନ୍ସ୍

ଓଡ଼ିଆ ପଦ୍ୟାନୁବାଦ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ପାଚି ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ ।

ମୂରୁଖକୁ ତାହା ମଧୁ ପରି ଲାଗିଥାଇ ।

ଯେତେବେଳେ ପାପ ପକ୍ୱ ହୋଇ ଫଳ ଦିଏ ।

ତେତେ ବେଳେ ଅପଗଣ୍ଡ ଦୁଃଖ ପାଇଥାଏ।୧୦। 

ମୂଳ ପାଲି ପଦ

ମଧୁ ଇବ ମନ୍ୟତେ ବାଳଃ ୟାବତ୍ ପାାପଂ ନ ପଚ୍ୟତେ ।

ୟଦା ଚ ପଚ୍ୟତେ ପାପଂ ବାଳୋ ଦୁଖଂ ନିଗଚ୍ଛତି । ।

ମଧୁଂ ବ ମଞ୍ଜତି ବାଳୋ ଯାବ ପାପଂ ନ ପଚ୍ଚତି ।

ଯଦା ଚ ପଚ୍ଚତି ପାପଂ ଅଥ ବାଳୋ ଦୁକ୍ଖଂ ନିଗଚ୍ଛତି ।୧୦।

ଅନୁବାଦକୀୟ ଟୀକା: ଏହି ଅଧମ ଅନୁବାଦକକୁ ପାଲି ଜଣା ନାହିଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦଟି ପାଇଁ ତାହାର ମୂଳ ସହାୟ ହେଲା  ପ୍ରଫେସର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ପାଲି ଧର୍ମପଦ' ଗ୍ରନ୍ଥଟି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ସହ ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁବାଦକ ୧୯୯୪ ମସିହାରେ କଟକସ୍ଥ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଫ୍ରେଣ୍ଡ୍‌ସ୍‌ ପବ୍ଲିଶର୍ସ ଛାପିଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂସ୍କରଣଟି ବ୍ୟବହାର କରିଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ପଦ୍ୟାନୁବାଦ କରିବା ପାଇଁ 'ଦି ସେକ୍ରେଡ଼୍ ବୁକ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଦି ଇଷ୍ଟ୍' ସିରିଜ୍‌ରେ ମାକ୍ସ୍ ମ୍ୟୁଲର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ 'ଦି ଧମ୍ମପଦ' ଇଂରାଜି ଗ୍ରନ୍ଥଟିର ୨୦୧୩ ମସିହାରେ ରୁଟ୍‌ଲେଜ୍ ଛାପିଥିବା ସଂସ୍କରଣଟିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

Drown your body in the ocean of being

Bhima Bhoi

Translated by Sailen Routray

  Jaali work at Safdarjung Tomb, Delhi
Wikimedia Commons/Pallav.journo

Drown your body 

in the ocean of being. [0]

That ocean of being?

Take refuse in that.

Carrying out

what the master orders. [1]

You will be saved

when you practice thatness.

You will be met 

in the Brahman.

The three gunas will then fall off 

becoming without desires. [2]

A human birth is of value.

Cognize it in this body.

You won't get this

rare birth again. [3]

The Brahman is indivisible.

It's not possible to break it into parts.

You will be saved from this earth 

only when you take refuse in that. [4]

Offer this body and life

to the Lord.

You will be redeemed

when the embodied one 

expands in the Brahman. [5]

Bhima the Kondh says

this verse is entangled.

It's the enlightened ones

who like the dharma.

Note: Bhima Bhoi (1850-1895) was an 19th century Odia saint poet. His compositions were instrumental in the spread of Mahima religion in peninsular India, especially in the Odia speaking regions. His bhajans remain popular even today, and are performed widely. Although he was ignored by the literary establishment of his times, he is a major figure in the history of Odia literature now, with texts like "Stuti Chintamani" and "Bramha Nirupana Gita" considered as classics. 

First line of the bhajan in Odia: "Brahma sagare pinda jhasAa nei" 

ପୀରତି କି ଜାତି ପଦାର୍ଥ

ଶୈଲେନ ରାଉତରାୟ

ଗଣକବି ବୈଷ୍ଣବ ପାଣିଙ୍କର ବିଭାଘର ହୁଏ ଉଣେଇଶି ବର୍ଷ ବୟସରେ, ସମ୍ଭବତଃ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ । ପାତ୍ରୀ ଜଣଙ୍କ ଥିଲେ ଜଳୌକା ପାଖ ଦେବିଲ ଗାଁର ଜୟରାମ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ଝିଅ । ସେତେବେଳେ ପାଲାଗାୟକ ବନିବା ପାଇଁ ପାଣିଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଥାଏ । ହେଲେ ସେ ଗୁରୁ କଲେ ନାହିଁ । 

ପ୍ରଥମେ କୋଳିଅଠା ଗ୍ରାମର ଘନ ପଣ୍ଡାଙ୍କର ପୁଅ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଗାୟକ ବନିଲେ । ପାଲା ପରିବେଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଗଡ଼ଜାତ ଅଭିମୁଖେ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ, ବାପା ସୁଦର୍ଶନ ପାଣି ସେଥିରେ ବାଧା ଦେଲେ । ହେଲେ ବାପାଙ୍କ କଥା ନମାନି, ଦର୍ପଣର ମଇଁଷିଆଖଡ଼ା, ପୁନିଆଁ, କୁରୀକଣା, ନେତ୍‌କା ଓ ଚଣ୍ଡୀ ପ୍ରଭୃତି ଜାଗାରେ ସେ ପାଲା ଗାଇଲେ । ବର୍ଷା ହେଲାରୁ ଗସ୍ତ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । 

ଇଆଡ଼େ ବାପା ବିବାହର ସମସ୍ତ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ କରି ରଖିଥିଲେ । ବାପା ମାଆ ଓଲିଆ ପୁଅ କାନ୍ଧରେ ଢୋଲ ପଡ଼ିଲେ ବଜେଇ ଶିଖିବ ଭାବି, ଜୋରଜବରଦସ୍ତି ଆଗରୁ ଠିକ୍ କରି ରଖିଥିବା କନିଆ ସହିତ ବିବାହ କରିଦେଲେ । ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରୁ ଆସିଥିବା ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷିବାର ଉପାୟ ହେଲା ପାଲା ପରିବେଷଣ । ହେଲେ ନିଜ ଗାଁର ଗୋଟିଏ ଗଉଡ଼ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଏକୋଇଶାପାଲା ପରେପରେ ଛୁଆଟି ମରିଯିବାରୁ ପାଲା ଗାୟକ ଭାବରେ ପାଣିଙ୍କର କର୍ମଜୀବନ ଆଶୁମୃତ୍ୟୁ ଲଭିଲା ।

ଏହା ପରେ ପରିବାର ପ୍ରତିପାଳନର ଉପାୟ ବନିଲା ମାଳିହତା ଗାଆଁରେ ଯାତ୍ରା ଦଳରେ ଓସ୍ତାଦି । ବହିର ଅଭାବ ଥିବାରୁ ଏହି ସମୟରେ ସେ ନିଜେ ବହି ଲେଖି ଦଳର ଆବଶ୍ୟକତା ମେଣ୍ଟାଇଲେ । ଏହା ସହ ତାଙ୍କର ଲେଖକୀୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଧୀରେ ଧୀରେ ଓଡ଼ିଶା, ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାଗା ତଥା ନାନାଦି ଗଡ଼ଜାତରେ ତାଙ୍କର ନାଁଡ଼ାକ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା । 

ହେଲେ ଏହି ସମୟରେ ତେର ମାସ ମାତ୍ରର ବ୍ୟବଧାନରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମେ ମାତୃବିୟୋଗ ଓ ତାହା ପରେ ପିତୃହାନି ଘଟିଲା । ଏହା ପରେ ଘର ପାଖ ମଠର ମହନ୍ତ ରାମନାଥ ପୁରୀ ଗୋସ୍ୱାମୀ ନିଜ ପାଖରେ ପାଣିଙ୍କୁ ରଖାଇ ସମସ୍ତ ମହାଜନୀ କାରବାରର ଦାୟିତ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ । ଆଦାୟରୁ ଶତକଡ଼ା ଦଶ ଭାଗ କମିଶନି ବୈଷ୍ଣବ ବାବୁଙ୍କର । 

ଏହି ସମୟରେ ଗୋସ୍ୱାମୀ ମଠ ପାଖରେ ଜଣେ ରଜକି କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତହରଣ କରେ । ସେ ତାହାର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଉଭୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ଝିଅଟିର ନାମ ହାରାମଣି । ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାମ – ହର । ସେତେବେଳକୁ ସେ ବୟଃପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନଥାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଘରକୁ ବାରମ୍ବାର ଯିବାଆସିବା କରୁଥିବାରୁ ହରଙ୍କର ମା’ ପାଣିଙ୍କଠାରେ ପ୍ରୀତ ଥାଆନ୍ତି । ସେ ଯଥାମତେ ସେହି ପରିବାରଟିକୁ ସାହାଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରୁଥାଆନ୍ତି । 

କନ୍ୟାଜଣଙ୍କ ସେ ସମୟର ହିସାବରେ ବିବାହଯୋଗ୍ୟା ହେବାରୁ ନାନାଦି ଜାଗାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତାବ ପଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ପାଣି ଯାଇ ନାନା କୁଟକପଟ କରି ସେସବୁକୁ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି । ମଧୁପୁରରଗଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା ପରିବେଷଣ ପାଇଁ ଥରେ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖ‌ି ହରଙ୍କର ମା’ ଝିଅଟିର ବିବାହ ସାଲେପୁରର ଔରଙ୍ଗାବାଦର ଜଣେ ନିଜ ଜାତିର ପିଲା ସହ କରାଇଦେଲେ ।

ଏହା ପରେ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରି ବୈଷ୍ଣବ ପାଣି ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେୟସୀ ଆଉ ଗାଁ'ରେ ନାହାନ୍ତି । ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିବାହିତା । ଏତିକି ବେଳେ ଔରଙ୍ଗାବାଦରୁ ହିଁ ଗାଆଁର ଯାତ୍ରାଦଳର ଓସ୍ତାଦି ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଲା । ପାଣି ଆନନ୍ଦ ମନରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ । ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଦୁଇତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଗାଧୁଆତୁଠରେ ହରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଦେଖାସାକ୍ଷାତ ହେଲା । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବିଚାରି କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ । ସେଇଠୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶ‌ିକ୍ଷା ଦେଲେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଗାଁ'କୁ ଚାଲିଯିବା ପାଇଁ । 

ଝିଅଟି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ଔରଙ୍ଗାବାଦ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଠା’କୁ ଲେଉଟି ଆସିଲେ । ବର ଘର ଯେତେ ଆସି ହରଙ୍କୁ ଲେଉଟାଣି ନେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେଥିରେ ସଫଳ ହେଲେ ନାହିଁ । ହରଙ୍କର ମା’ଙ୍କ ଆଗରେ ପାଣି ଆଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ଶାଶୁଘର ବିଷୟରେ ସତମିଛ କରି ଏତେ ପରକାରେ କହିଲେ ଯେ, ହରଙ୍କର ବି ସାହସ ବଢ଼ିଗଲା । ସେ ଆଦୌ ଔରଙ୍ଗାବାଦ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ଆଉ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ । 

ହର ବରଘରର ଆୟଅଳଙ୍କାର ଆଦି ଲେଉଟାଇ ଦେଲେ । ପାଣିଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣା ସଫଳ ହେଲା । ଦୁଇ ପକ୍ଷ ଭିତରେ ଆଉ କୌଣସି ଆପୋଷ ମିଳାମିଶା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ । ଏହାର ଅଳ୍ପ କିଛି କାଳ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ହରଙ୍କର ବର ଖଜୁରିଗଛ ରସ ଚୋରାଇ ପିଉଥିବା ବେଳେ ସାପକାମୁଡ଼ାରେ ମରିଗଲେ ।

ଏସବୁ ଭିତରେ ହର ଓ ପାଣିଙ୍କର ଚୋରା ପୀରତି ଚାଲିଥାଏ । ଏପରି କଥା ଆଉ କି ଲୁଚି ରହନ୍ତା । ବାବୁଙ୍କର ଘର ଲୋକେ ଜାଣିଲେ । ଆଉ କିଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନ ପାଇ ଗୁଣି ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟ କଲେ । ହେଲେ ଯେତେ ବାଧାବିଘ୍ନାଦି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥାଏ, ପାଣିଙ୍କର ହରପ୍ରେମ ସେତେ ବେଶୀ ବଢ଼ୁଥାଏ । ଆଉ କୌଣସି ଥଳକୂଳ ନ ଦେଖି ହର ଗୋଟିଏ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ । ପ୍ରସ୍ତାବଟି ହେଲା ଏଇଆ – କଲିକତାରୁ ଠାକୁର ଆଣି ଘରର ଯାବତୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କ ନାମରେ କରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାର୍ଫତଦାର କରିଦିଆଯାଉ । 

ଶେଷକୁ ପାଣିଏ ଚବିଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଲିକତା ଠାକୁର ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଜି ଗଲେ । ଶେଷକୁ ଯୋଡ଼ାଶଙ୍ଖରେ ଠାକୁର ମିଳିଲେ । ଦିଅଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ କାର୍ଡ଼୍ ଛପାଇ ପାଞ୍ଚଶହ ଟଙ୍କାର ଚାନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗ୍ରହ କରାଗଲା । ହେଲେ ଏତେ ସବୁ ଆୟୋଜନ ସରିଲା ପରେ ଜୟରାମ ପଣ୍ଡାଙ୍କ କନ୍ୟା (ଯାହାଙ୍କ ନାମ ପାଣି କେବେ ନିଜର ଆତ୍ମଜୀବନୀରେ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ) ଠାକୁରଙ୍କର ମାର୍ଫତଦାର ବନିବା ପାଇଁ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ  ।

ଏଥିକୁ ପାଣି ଏକ ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଘର, ସମ୍ପତ୍ତି ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ବିରୂପାକୂଳରେ କୁଡ଼ିଆଟିଏ ତୋଳାଇ ହରଙ୍କ ସହ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ହେଲେ ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀ ମାମଲାକୁ ଏପରି ସହଜ ଭାବରେ ରଫାଦଫା କରିଦେବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ । ସେ ବାଟେଘାଟେ ଭଡ଼ାଟିଆ ଜଗାଇ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାଡ଼ ମରାଇବା ପାଇଁ ଲୋକ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ । ପାଣି ଅନେକ ଥର ମାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ ।

ସେ ଏହି ସମୟରେ ଗୁଆଳିପୁର ଯାତ୍ରା ଦଳର ଓସ୍ତାଦ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇ ନିଜ ରଚିତ ଗଙ୍ଗେଶ୍ୱରଦେବ, କୀର୍ତ୍ତିବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୃବ, ଏହି ତିନୋଟି ନାଟକ ସଫଳତାର ସହ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରାଇ କଲିକତା ପ୍ରବାସ କଲେ । ସେଠାରେ ଚାରି ମାସରୁ ଅଧିକ କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କରି ପାଞ୍ଚ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ଅର୍ଜନ କଲେ । ଏଥିରୁ କିଛି ଟଙ୍କା ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ ବିରୂପା କୂଳରେ ବାପଘର ପାଖରେ ଖଣ୍ଡେ ବସା ତୋଳିବା ନିମନ୍ତେ । 

ଏହି ସମୟରେ ଯାତ୍ରା ଓସ୍ତାଦ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ବ୍ୟାପିବାରୁ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲା । ମାସିକ ବହି ଲେଖିଲେ ଅଶୀ ଟଙ୍କା ଖଣ୍ଡେ ମିଳୁଥିଲା । ଯାତ୍ରାଦଳର ଓସ୍ତାଦ ହିସାବରେ ଦରମା ଥିଲା ମାସକୁ ଚାଳିଶ ପଚାଶ ଟଙ୍କା । ନିଜର ପ୍ରିୟତମାଙ୍କୁ ଏହି ଆୟର ଅଂଶ ଦେଉଥିବାରୁ ହର ଏହା ମଧ୍ୟରେ ସୁନା ରୂପା ଅଳଙ୍କାର ଓ ଦୁଇ ତିନି ମାଣ ପରିମାଣର ଚାଷ ଜମି ଆଦି କିଣିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ । 

ହରଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ଆଚରଣରେ ପାଣି ମୁଗ୍ଧ ଥାଆନ୍ତି । ହାରାମଣି ଦୁଃଖୀର କଷ୍ଟ ବୁଝନ୍ତି । ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରତିପୋଷଣରେ ଦକ୍ଷ । ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରବେଶ ଥାଏ । ଏହା ସହିତ ବେଶଭୂଷା ଓ ଆଚରଣରେ ଖୁଣିବାରେ ନାହିଁ । ହେଲେ ଏ ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବି ବୈଷ୍ଣବ ବାବୁଙ୍କର ନାନାଦି ବାରନାରୀଙ୍କର ସହ ଭାବପୀରତି ଚାଲିଥାଏ । 

ସହଭାଗିନୀ ହାରାମଣିଙ୍କର ଦୋଷଥାଏ ତ ଗୋଟିଏ । ପଇସାପତ୍ର ମାମଲାରେ ତାଙ୍କର କିଛି ହିସାବପତ୍ର ନଥାଏ । ବେହିସାବି ଖର୍ଚ୍ଚ କରନ୍ତି ସେ । ଅନେକ କାରଣରୁ ହର ଓ ପାଣିଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ଡଗୋଳ ମଧ୍ୟ ଲାଗେ । ହେଲେ ହର ଥିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପତିଗତପ୍ରାଣା । ବିଗତଯୌବନ ପାଣି ଯେବେ କଟକ ମେଡ଼ିକଲରେ ଜୀବନ ସହିତ ସଙ୍ଗ୍ରାମ କରୁଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ  ହରପ୍ରିୟା ହିଁ ଗାଁ'ରୁ ଆସି, ସେବା କରି ତାଙ୍କର ଜୀବନରକ୍ଷା କରିଥିଲେ । 

ଏହି ଘଟଣାର କିଛି କାଳ ପରେ ହିଁ ଏକ ସାମାନ୍ୟ ଜଙ୍ଘାବାତ ରୋଗ ଉତ୍କଟ ହେବାରୁ ହର ଦୁଇ ମାସ କାଳ କଷ୍ଟ ଭୋଗନ୍ତି । ନାନାଦି ପ୍ରକାରର ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣୀଳୀର ପରୀକ୍ଷାନୀରିକ୍ଷାର ଶୀକାର ହୋଇ ସେ ଶେଷକୁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ସେତେବେଳକୁ ବୋଧହୁଏ ୧୯୫୪ ସାଲ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଚାରି ପୁରୁଷ ତଳର, ସେ ସମୟରେ ଅଭାବନୀୟ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ରଜକୀ ସମ୍ପର୍କର ଅନ୍ତ ହୁଏ । 

ବି.ଦ୍ର. - ଏହି ଲେଖାରେ ବ୍ୟବହୃତ ତଥ୍ୟ ସେକ୍ ମତଲୁବ୍ ଅଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ‘ଗଣକବି ବୈଷ୍ଣବ ପାଣିଙ୍କର ଆତ୍ମକାହାଣୀ’ (୨୦୦୬, ତୃତୀୟ ପ୍ରକାଶନ) ବହିଟିରୁ ନିଆଯାଇଛି । ପ୍ରକାଶକ, ସେକ୍ ମସୁଦ୍ ଅଲି । ପ୍ରକାଶନର ସ୍ଥାନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର । ଏହି ଆତ୍ମଜୀବନୀଟି ସମ୍ଭବତଃ ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଛପାଯାଇଥିଲା ।  

Who was Kabir anyway?

Sailen  Routray

I did not first hear Kabir. I first came across his work in the pages of a book of translation of his songs into Odia by a very famous poet whose work I am extremely fond of. However, this particular attempt at translation was a complete washout. I first heard Kabir's songs when I was studying in Bombay, well into my twenties, and I heard him in the renditions by Kumar Gandharva on a tape recorder. This was like coming back to a home I never thought I had once or had lost subsequently.

There are of course many Kabirs. There is the Kabir of the Kabirpathis, who is a saint more than anything else. There is the Kabir of the cosmopolitan elite who find in their own appreciations of his earthy wisdom a way of connecting to the roots, whatever that may mean. There is also the Kabir of the secularist in the woods, who locates in him a very important instantiation of the syncretic traditions of India. And there is the Kabir of the school textbooks that children in the Hindi speaking tracts and elsewhere encounter, and this perhaps forms how increasingly many Indians meet Kabir for the first time.    

In this context, 'Kabir: the weaver-poet' is an important addition to children's literature as it provides a wide-eyed yet sympathetic introduction to the life and work of Kabir to children. The book is a work of fiction. It captures one day from the life of Kabir. Through encounters with various characters who relate to him in a multitude of ways, some are fans of his songs and wisdom, and others—especially those in positions of power—who find him unsettling, the readers come to know various aspects of Kabir the man, as the author imagines him to be.

Writing the book must have entailed a huge amount of labour of love. The author has done research into weaving to be able to write the story. It is visible in the way they discuss Kabir's weaving work and its relationship with his poetry. In fact, various objects related to the weaving process, such as spools of threads, the warp and the weft come alive as characters who try and save Kabir from himself. The narrative also beautifully weaves together some of Kabir's couplets into the story and shows how the performance of these songs was perhaps an integral part of the creation of the myth of Kabir even when he was alive.

'Kabir: the weaver-poet' makes for racy reading. The book is a must read for both children and those who work with them. The volume is also for anyone who wants to cultivate familiarity with Kabir and other saint-poets like him, as it makes the man Kabir come alive for us. Otherwise, he perhaps remains as another wise old man residing in the nooks and crannies of textbooks for most of us who inhabit spaces in urban India. The book is also very good to think with for approaching writing on authors who populate children's lifeworlds.

Details about the book: Jaya Madhavan. 2013 (first Indian print in 2006). 'Kabir: the weaver-poet'. Chennai: Tulika Publishers. Age: 12+.